براى دفع و رفع بلاها فرا كرده ، و اگر آدمى دعا نكند بلا فرود مىآيد و دفع نمىگردد .
و اگر گفته شود : اگر در علم خداى تعالى و در قضاء از پيش مقدّر او اين است كه مثلا زيد خدا را مىخواند يا هنگام گرفتارى به فلان بلا صدقه مىدهد ، و آن بلا براى دعا يا صدقه دفع مىشود ، و چنين نيز بشود ، و اگر در علم و قضاء مقدّر است كه او دعا نمىكند و صدقه نمىدهد و مبتلا به آن بلا مىگردد ، و او هم دعا نكند و صدقه ندهد و گرفتاريش دفع نشود ، و خلاصه : اگر آنچه عنايت كلَّى و قضاء ازلى به آن تعلَّق گرفته است مقتضاى آن در خارج و عالم تقدير حاصل مىشود ، اگر خير خير و اگر شر شر ، پس سعى و كوشش بنده چه فايده اى دارد ؟ گوئيم : اين از جمله شبهه هاى جبريّون است كه مىپندارند بنده در فعل خود و نفى اختيار از خود مجبور است ، و دخالت و اثرى در اين مطلب ندارد كه دعا مخالف و متناقض با رضا نيست و دعا از جمله اسبابى است كه خداى تعالى براى حصول مسبّبات آنها مرتّب ساخته است ، مانند زناشوئى براى تحصيل فرزند ، و خوردن و آشاميدن براى دفع گرسنگى و تشنگى ، و پوشيدن جامه براى دفع گرما و سرما ، و غير اينها . و جواب اين شبهه و امثال آن در جاى خود مذكور است .
و امّا بد و ناپسند شمردن معاصى و مكروه داشتن آنها و دورى از گناهكاران ، و گريختن از شهرى كه در آن گناه شايع است ، خداوند بندگان خود را به آن فرمان داده و رضا و خشنودى به آن را نكوهش كرده و مىفرمايد :
« وَرَضُوا بِالحَياةِ الدُّنيا وَاطمَأَنُّوا بِها » 10 : 7 ( يونس ، 7 ) « و زندگى دنيا را پسنديده و به آن آرام گرفتهاند » .
و مىفرمايد :
« رَضُوا بِأن يَكُونُوا مَعَ الخَوالِفِ وَطَبَعَ الله عَلى قُلُوبِهِم » 9 : 94 ( توبه ، 94 ) « پسند كردند كه با زنان [ در خانه ها ] باشند و خداوند بر دلهاشان مهر نهاد » .
و در بعضى اخبار است : « هر كه عمل زشتى را ديد و آن را پسنديد و به آن رضا داد چنانست كه آن را مرتكب شده » . و در خبرى ديگر است : « اگر بنده اى را در مشرق بكشند و كسى در مغرب به آن رضا دهد در قتل وى شريك است » . و در
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 265
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٢٦٥