و مىفرمايد : « ادعُونى أَستَجِب لَكُم » 40 : 60 ( مؤمن ، 60 ) « بخوانيد مرا تا اجابت كنم شما را » .
و مىفرمايد : « اجيبُ دَعوَةَ الدّاعِ اذا دَعانِ » 2 : 186 ( بقره ، 186 ) « دعوت خواننده را هنگامى كه مرا بخواند پاسخ مىگويم » .
و آن موجب صفاى باطن ، و خشوع دل ، و دقّت و باريكى نظر ، و روشنى نفس و تابش و جلوهء آن است . و خداى تعالى آن را كليد كشف نهفته ها و سبب پياپى شدن لطف و احسان قرار داده است . و آن قويترين اسباب براى سرازير شدن خيرات و بركات از مبادى عاليه است .
اگر گفته شود : رنجها و سختيها و بلاهائى كه بر بنده وارد مىشود به قضاء و قدر الهى است ، و آيات و اخبار گوياى رضا به قضاء خدا به نحو مطلق است ، و آماده شدن با دعا براى رد كردن آن خلاف رضاست ، گوئيم : خداى سبحان با حكمت شگرف خود ، اشياء و امور را بر سبب ساختن و از پس يكديگر فرا كردن آنها ايجاد كرده است ، پس مسبّبات را به اسباب مربوط ساخت ، و بعضى را در پى بعضى فرا كرد و برخى را سبب و واسطه براى برخى ديگر قرار داد ، و او مسبّب الاسباب ( سبب ساز ) است . و قدر عبارت است از حصول و تحقّق خارجى موجودات از اسباب معيّن به حسب اوقات آنها بر طبق آنچه در قضاء الهى است . و قضاء عبارت است از ثبوت صورتهاى همهء اشياء در عالم عقلى بر وجه كلَّى مطابق عنايت الهى موسوم به عنايت اوّلى . و عنايت عبارت است از احاطهء تامّ و تمام علم خداى تعالى به كلّ موجودات ، پس نسبت قضاء به عنايت مثل نسبت قدر است به قضاء .
و از جمله اسباب براى بعضى از امور دعا و تصدّق و امثال اينهاست ، و همچنانكه نوشيدن آب سببى است كه سبب ساز براى بر طرف كردن تشنگى فرا كرده ، و اگر تشنه آب نياشامد عطش او باقى مىماند تا به هلاك وى بيانجامد ، و آشاميدن شربت مسهل سبب دفع اخلاط زيان آور مىشود ، و اگر بيمار نياشامد بر حال خود باقى مىماند ، و همين طور در ديگر اسباب ، همچنين دعا سببى است كه خداى تعالى
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 264
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٢٦٤