ضدّ محبّت نيست ، چنان كه بعضى پنداشتهاند ، زيرا ادراك عظمت موجب هيبت و دهشت است ، و ادراك جمال موجب محبّت است . و بخصوص براى دوستان ترس اعراض محبوب و بيم حجاب و راندن از درگاه و ايستادن در يك مقام و كاهش محبّت نيز هست . عارفى گفته است : « هر كه خدا را به محبّت محض بدون خوف عبادت كند به سبب آنكه در دوستى از حد گذشته است هلاك شود ، و هر كه او را از طريق خوف بدون محبّت پرستد به واسطه رميدن و وحشت يافتن از او بريده است ، و هر كه او را از هر دو راه عبادت كند خداوند وى را دوست دارد و به خود نزديك كند و جاه و منزلت او را نزد خود استوار گرداند و وى را علم آموزد » .
هفتم - آنكه محبّت و شوق خود را پنهان دارد و آشكار نكند و از اظهار وجد و نشاط محبّت و دعوى آن اجتناب نمايد ، كه اينها منافى تعظيم و تجليل محبوب و هيبت از او و نگاهداشت راز اوست ، كه دوستى سرّى است از اسرار محبوب كه فاش ساختن آن سزاوار نيست ، و به علاوه بسا هست كه در دعوى از حدّ واقع تجاوز كند و به دروغ بافتن افتد ، و در اين حال عقوبت او در آخرت و گرفتاريش در دنيا بزرگ شود . بلى ، گاهى ممكن است محبّت به حدّى رسد كه بى خود و مدهوش گردد و احوالش پريشان و مضطرب شود و بىاختيار آثار محبّت پديد آيد . چنين شخصى معذور است ، زيرا مقهور سلطه محبّت است . و كسى كه دانست حصول حقيقت معرفت و محبّت خدا چنان كه سزاوار است براى احدى ممكن نيست ، و آگاه شد كه بزرگان نوع انسان - يعنى انبياء و اولياء - به عجز و قصور اعتراف نمودهاند ، و مطَّلع گشت كه يك صنف از اصناف نامتناهى ملائكه هستند كه شمار ايشان به قدر همه مخلوقات است و آنان اهل محبّت خداوندند و از زمانى كه خدا ايشان را آفريده - سيصد هزار سال پيش از آفرينش عالم - غير از خداى سبحان هيچ به خاطرشان خطور نكرده و غير او را به ياد نياوردهاند ، به حق شرم مىكند كه معرفت و محبّت خود را معرفت و محبّت بشمارد ، و زبانش از اظهار اين دعوى گنگ و لال مىشود .
روايت است كه : « يكى از اهل اللَّه از يكى از صدّيقان درخواست نمود كه از خداى تعالى مسئلت نمايد كه ذرّه اى از معرفت خود را به او عطا فرمايد ، و وى چنين كرد ، پس عقل او حيران و خرد او زايل و دل او سرگردان گشته سر به كوهها
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 224
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٢٢٤