كه آمرزش پروردگارت گشاده ( و گسترده ) است « .
و سخن حضرت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم به آن اشاره دارد : « بهترين شما كسانىاند كه بسيار به فتنه مىافتند و بسيار توبه مىكنند » . و در روايتى ديگر : « مؤمن مانند خوشه گندم است ، گاهى متمايل و كج مىشود و گاهى باز مىگردد » . و در خبرى ديگر :
« مؤمن از گناهى كه گاه گاه از او سر مىزند ناگزير است » .
و اين همه گواه صادق است بر اينكه اين اندازه از گناهان توبه شكنى نيست و صاحب آن از اصرار ورزان بر گناه بشمار نمىآيد ، و كسى كه چنين شخصى را از نجات و وصول به درجه تائبان نااميد كند خود او ناقص است ، و مثل آن مانند پزشكى است كه تندرست را از دوام و استمرار سلامت به سبب خوردن يكى دوبار ميوه نااميد سازد ، يا فقيهى كه دانشجوى فقه را از نيل به درجه فقهاء به سبب سستى وى از تكرار مداوم درس مأيوس كند ، و شكَّى در نقصان كار او نيست . پس عالم حقيقى كسى است كه مردم را به سبب سستىهايى كه براى آنها اتفاق افتاده و بديهايى كه گاهى از آنها سر زده از درجات سعادت نااميد نسازد ، زيرا امثال سستىها و آنچه از روى سهو و غفلت سر مىزند نفس را چنان فاسد و تباه نمىكند كه ديگر اصلاح نپذيرد .
3 - يا توبه مىكند و مدتى بر توبه خود ثابت و پايدار مىماند و سپس شهوت در بعضى از گناهان بر او غلبه مىكند ، و چون از دفع شهوت و ريشه كردن آن عاجز است از روى عمد و قصد به آن دست مىيازد ، ولى با وجود اين بر طاعات مواظبت مىنمايد ، و بيشتر گناهانى را كه بر آنها قدرت دارد ترك مىكند ، و فقط بعضى شهوتها بر او چيره مىشود به نحوى كه هنگام هيجان آن غافل مىگردد و بدون مجاهده مرتكب مقتضاى آن مىشود ، و چون اين شهوت بر آورده و سپرى شد پشيمان مىگردد و مىگويد به زودى از آن توبه مىكنم ، امّا نفس وى آن را سهل و آسان مىنمايد و توبه را از روزى به روز ديگر به تأخير مىاندازد . داراى چنين نفسى را صاحب نفس مسئوله نامند ، و خداى تعالى در گفتار خود به وى اشاره دارد :
« وَآخَرُونَ اعتَرَفُوا بِذُنُوبِهِم خَلَطُوا عَمَلا صالِحا وَآخَرَ سَيِّئا » 9 : 102 ( توبه ، 103 ) « و ديگران كه به گناهان خود اعتراف كرده و عمل شايسته اى با عمل بد ديگر
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 110
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص١١٠