جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 440

آب ريخت ( 1 ) « . امام صادق عليه السّلام فرمود : » تواضع اصل هر شرف و بزرگى نفيس و مرتبهء بلندى است ، و اگر تواضع زبانى داشت كه مردم مىفهميدند از حقايق و عاقبتهاى پنهان سخن مىگفت . تواضع آن است كه براى خدا و در راه خدا باشد ، و غير آن كبر است و هر كه براى خدا تواضع كند خدا او را بر بسيارى از بندگان شرافت مىدهد . و اهل تواضع را سيمائى است كه ملائكهء آسمانها و دانايان و عارفان زمين آن را مىشناسند . خداى عزّ و جلّ مىفرمايد : « وَعَلَى الأعْرافِ رِجالٌ يَعْرِفُونَ كُلا بِسيماهُمْ » 7 : 46 ( اعراف ، 46 ) . « و بر أعراف ( جاى بلند ) مردانى هستند كه همه [ كسان ] را از سيمايشان ( علامتشان ) مىشناسند » . و اصل تواضع از بزرگ شمردن خداوند و درك هيبت و عظمت اوست . و هيچ عبادتى براى خدا نيست كه آن را بپسندد و قبول كند مگر اينكه در آن تواضع است . و حقيقت معنى تواضع را نمىفهمند مگر بندگان مقرّبى كه به وحدانيّت خدا رسيده‌اند . خداى عزّ و جلّ مىفرمايد : « وَعِبادُ الرَّحمنِ الَّذينَ يَمْشُونَ عَلَى الأرْضِ هَوْنا وَاذا خاطَبَهُمْ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاما » 25 : 63 ( فرقان ، 63 ) . « بندگان خاصّ خداى رحمان كسانىاند كه با آرامش و بىتكبّر بر زمين راه مىروند و چون جاهلان خطابشان كنند سخنى مسالمت آميز گويند » . و خداى عزّ و جلّ گرامىترين خلق و سرور بندگان خود محمّد صلَّى الله عليه و آله و سلَّم را به تواضع امر فرمود : « وَاخْفضْ جَناحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ المُؤمِنينَ » 26 : 215 ( شعراء ، 215 ) . « براى مؤمنانى كه پيرويت كرده‌اند فروتنى و ملايمت كن » . تواضع مزرعهء خضوع و خشوع و خشيت و حيا است . و اين صفات جز از تواضع و در تواضع پديد نمىآيد . و شرف تامّ حقيقى مسلَّم نيست مگر براى