كه مرتبهء ايشان نزديك به اوست تواضع كند . و امّا تواضع عالم براى بازارى اين است كه با او گشاده رو باشد و نيك سخن گويد و با مهربانى و ملايمت به سؤال و جواب پردازد و دعوت او را اجابت كند و در رفع نياز او بكوشد و مانند اينها و خود را بهتر از او نداند ( از نظر خطر خاتمه ) .
و سزاوار است كه متكبّران را تواضع نكنند . زيرا انكسار و فروتنى و تذلَّل براى كسى كه متكبّر است علاوه بر اينكه تن به پستى و ذلَّت دادن است موجب گمراهى و زيادى تكبّر خود او مىشود . و وقتى مردم براى او تواضع نكنند و بر او تكبّر نمايند بسا ممكن است متنبّه شود و تكبّر را رها كند . زيرا متكبّر به تحمّل مذلَّت و اهانت از طرف مردم خشنود نيست . و به همين جهت رسول خدا صلَّى الله عليه و آله و سلَّم فرمود :
« إذا رأيتم المتواضعين من امّتى فتواضعوا لهم ، و إذا رأيتم المتكبّرين فتكبّروا عليهم ، فإنّ ذلك لهم مذلَّة و صغار » .
« هر گاه متواضعان امّت مرا ببينيد براى ايشان تواضع كنيد و هر گاه متكبّران را ببينيد بر آنها تكبّر كنيد كه اين باعث ذلَّت و كوچكى آنهاست » . و از آنهاست :
افتخار ( فخر فروشى )
افتخار يا مباهات به زبان به واسطهء چيزى است كه آن را كمال خود مىپندارد . مباهات غالبا به امورى است كه بيرون از ذات مباهات كننده است و از اقسام تكبّر به شمار مىرود - چنان كه به آن اشاره شد - پس هر چه در ذمّ تكبّر وارد شده بر ذمّ فخر فروشى نيز دلالت مىكند ، و انگيزه هاى آن همان اسباب و عوامل تكبّر است . و گفته شد كه هيچ يك از اين عوامل و انگيزه ها صلاحيّت آن را ندارد كه منشأ افتخار قرار گيرد . بنابراين افتخار ناشى از جهل محض و سفاهت است .
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 442
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٤٤٢