« تواضع اين است كه به مردم آنچه را مىخواهى به تو دهند بدهى ( يا با مردم چنان رفتار كنى كه مىخواهى با تو رفتار كنند ) » .
و از آن حضرت از حقيقت تواضع كه اگر كسى آن را رعايت كند متواضع خواهد بود پرسيدند ، فرمود :
« التّواضع درجات : منها أن يعرف المرء قدر نفسه فينزلها منزلتها بقلب سليم ، لا يحبّ أن يأتي إلى احد الا مثل ما يؤتى إليه ، ان رأى سيّئة درأها بالحسنة ، كاظم الغيظ عاف عن النّاس ، و الله يحبّ المحسنين » .
« تواضع را درجاتى است : يكى از آنها اين است كه انسان قدر خود را بشناسد و با قلبى سليم خود را در جايگاه شايستهء خود قرار دهد ، و با هيچ كس رفتارى نكند كه دوست ندارد با او مثل آن رفتار كنند ، اگر از كسى بدى ديد آن را با نيكى رفع كند ، خشم خويش فرو خورد و از مردم بگذرد ، و خدا نيكوكاران را دوست دارد » .
پيوست ( تواضع و ستايش آن )
اشاره شد كه ضدّ كبر « تواضع » است ، و تواضع يعنى شكسته نفسى كه مانع شود كه آدمى خود را برتر و بالاتر از ديگرى بيند . لازمهء تواضع كردارها و گفتارهائى است كه موجب بزرگداشت و اكرام غير باشد ، و مداومت بر اينها نيرومندترين درمان براى ازالهء كبر است . در اينجا بايد به اخبارى كه در ستايش و فوائد تواضع رسيده است اشاره شود تا طالبان تواضع را به سعى در تحصيل آن كه موجب دفع ضدّ آن است بر انگيزد ، و اين اخبار بسيار و بيشمار است ، و ما به ذكر بعضى از آنها اكتفا مىكنيم :
رسول خدا صلَّى الله عليه و آله فرمود : « ما تواضع احد لله إلا رفعه الله »
« هيچ كس براى خدا تواضع نكرد مگر اينكه خدا او را رفعت بخشيد » .
و فرمود : « طوبى لمن تواضع في غير مسكنة ، و أنفق مالا جمعه
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 437
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٤٣٧