كسى است كه سزاوار آن نباشد . و اينكه از امير مؤمنان عليه السّلام روايت شده كه از لعن اهل شام نهى فرمود ، اگر صحيح باشد ، شايد به اين اميد بود كه به اسلام و حقّ رو آورند ، كه اين شأن و روش رئيس مشفق بر رعيّت است .
بالجمله : لعن كردن به رؤساى ظلم و ضلالت و تظاهر كنندگان به كفر و فسق جايز بلكه مستحبّ است ، ولى نسبت به ديگر مسلمين جايز نيست مگر اينكه به يكى از صفات موجب لعن يقين حاصل شود ، و به مجرّد گمان نمىتوان آنها را متّصف به آن صفت دانست ، زيرا جايز نيست كه كسى مسلمانى را بدون تحقيق به كفر و فسق متّهم كند . رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود :
« لا يرمى رجل رجلا بالكفر فلا يرميه بالفسق إلا ارتدّ عليه إن لم يكن كذلك » .
« نبايد هيچ مردى مرد ديگر را به كفر متّهم كند و هيچگاه كسى ديگرى را به فسق متّهم نمىكند مگر اينكه اگر چنين نباشد به خودش برمىگردد » .
امّا لعن كردن مردگان گناهش بيشتر و و بال آن افزونتر است كه پيغمبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود :
« لا تسبّوا الأموات ، فانّهم قد افضوا إلى ما قدّموا . »
« مردگان را دشنام مدهيد كه آنان به آنچه از پيش فرستادهاند رسيدهاند . » و لعن كردن جماد و حيوان نيز شايسته نيست كه روايت شده : « هيچ كس زمين را لعن نمىكند مگر اينكه زمين مىگويد لعنت بر هر كدام كه گناهكارتريم » و نيز روايت شده كه : « پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم زنى را كه ناقه اى را لعن كرد و مردى را كه شترى را لعن كرد مورد سرزنش قرار داد » .
دعاى بد و نفرين كردن به مسلمان نيز مانند لعن كردن است و سزاوار نيست هر چند كه ظالم باشد مگر آنكه از شرّ و اذيّت و ضرر او آدمى به ستوه آيد و ناچار گردد ، و در حديث است كه گاهى مظلوم بقدرى به ظالم نفرين مىكند كه مكافات ظلم او مىشود و زياد مىآيد و اين زيادتى براى ظالم باقى مىماند و روز قيامت طلبكار مىشود . امام علىّ بن الحسين عليهما السّلام فرمود :
« انّ الملائكة اذا سمعوا المؤمن يذكر اخاه بالسّوء و يدعو عليه
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 387
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٨٧