« البادى منهما اظلم ، و وزره و وزر صاحبه عليه ما لم يتعدّ المظلوم »
« آن كه به دشنام آغاز كرد ستمكارتر است ، و گناه او و گناه رفيقش بر اوست مادام كه مظلوم تجاوز نكند » .
( تنبيه ) - فحش چيست ؟
فحش عبارت است از اظهار كردن امور زشت و قبيح با الفاظ و عبارات صريح ، و بيشتر اوقات به وسيلهء الفاظ وقاع ( آميزش ) و آلات و متعلَّقات آن به كار مىرود ، و اهل فساد و بىشرمان آن عبارات را صريحا اظهار مىكنند ، و اهل صلاح و شرف متعرّض آنها نمىشوند ، بلكه اگر ذكر آنها ضرور شود به كنايه و با رمز به آنها اشاره مىكنند . يكى از صحابه گفته است :
« خداوند با حيا و كريم است عفّت مىورزد و به كنايه سخن مىگويد ، از جماع به لمس تعبير مىكند . » پس مسّ و لمس و دخول و صحبت كناياتى است از آميزش ، و در عين حال زشت و ركيك نيست . اين ادب و عفّت كلام در قرآن و كلام الهى مخصوص به آميزش ( وقاع ) نيست بلكه از قضاء حاجت و بول و غايط به كنايه تعبير مىكند و اين به رمز گفتن اولى است از الفاظ مستهجن و ركيك . و همينطور در مورد همسر شايسته نيست كه الفاظ صريح ذكر شود بلكه ادب و عفّت اين است كه با كنايه سخن رود مثلا نبايد گفت : زن تو يا زن من بلكه بگويد پرده نشينان خانهء تو يا خانهء من يا مادر فرزندان و مانند اينها ( مثلا در خانه چنين گفتند ) . همچنين اگر كسى عيب و نقصى دارد كه از آن شرم مىكند ، اگر ذكر آن ضرور شود شايسته نيست كه با الفاظ صريح بيان شود مثل پيسى و كچلى و امثال اينها [ مثلا اگر كسى بخواهد علَّت پيسى يا كچلى را بپرسد نگويد تو در چه وقت پيس يا كچل شدى ؟ ] بلكه به كنايه و با عبارات غير صريح بگويد : اين عارضه كى براى شما روى داد ؟ و مانند آن ، زيرا تصريح به اينها داخل در فحش است .
پس همهء الفاظ فحش بىشك ممنوع و مذموم است ، اگر چه بعضى بدتر و زشتتر است ، و بنا بر اين گناهش بيشتر است ، خواه به عنوان دشنام و ايذاء گفته شود يا در مقام شوخى و مزاح يا به عنوانى ديگر . بدينسان چون الفاظ و عبارات فحش و دشنام مختلف است بعضى از بعض ديگر بدتر است ، و گاهى بر حسب عادت در ميان شهرها و اقوام مختلف متفاوت است . به هر حال بعضى از اين الفاظ و
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 384
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٨٤