فصل 15 ( طرق معالجهء غضب )
علماى اخلاق در اين اختلاف دارند كه آيا مىتوان غضب را بكلَّى از ميان برد يا نه . بعضى گفتهاند : ريشه كن كردن غضب از دل غير ممكن است ، زيرا غضب مقتضاى طبع آدمى است . آنچه ممكن است شكستن شدّت و حدّت آن و تخفيف و تضعيف آن است به طورى كه دستخوش هيجان شديد نشود . و مىدانى كه غضبى كه زايل كردن آن لازم است غضب افراطى و مذموم است ، زيرا غير آن كه به فرمان عقل و شرع باشد غضبى نيست كه اينك مورد بحث ماست ، بلكه از آثار شجاعت است و اتّصاف به آن لازم است ، اگر چه احيانا به نحو حقيقت يا مجاز غضب ناميده مىشود ، چنان كه از امير مؤمنان عليه السّلام روايت شده است كه فرمود :
« كان النبىّ صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم لا يغضب للدّنيا ، و اذا أغضبه الحقّ لم يصرفه أحد ، و لم يقم لغضبه شيء حتّى لا ينتصر له . »
« پيامبر براى دنيا هرگز خشمگين نمىشد ، امّا هرگاه براى حق غضبناك مىشد هيچ كس نمىتوانست او را منصرف كند ، و هيچ چيز در برابر خشم او پايدارى نمىكرد تا حق را يارى كند » . و شكَّى نيست كه غضبى كه براى رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله پديد مىآيد غضب مذموم نيست بلكه غضب ممدوح و مقتضى مقام نبوّت و توجيه شجاعت نبوى است . امّا غضب مذموم را مىتوان زايل كرد ، و اگر امكان
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 354
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٥٤