و مجروح ساختن و دريدن و كشتن ، و ناراحتى و رنج دل به واسطهء كينه و حسد و دشمنى و نفرت . و همچنين از لوازم آن پشيمانى بعد از فرو نشستن خشم ، و دشمنى دوستان ، و شماتت دشمنان و استهزاء اراذل و اوباش ، و دگرگونى مزاج و تألَّم روح و بيمارى تن و مكافات دنيوى و عقوبت اخروى است .
و عجب است از كسانى كه مىپندارند كه شدّت غضب از مردانگى است ، با اينكه حركاتى كه از خشمگين سر مىزند كارهاى كودكان و ديوانگان است نه كردار عاقلان و مردان ، چنان كه از غضبناك حركات نامنظَّم و زشت و ناشايسته سر مىزند ، از قبيل دشنام و هرزه گوئى و سخنهاى ركيك به ماه و خورشيد و ابر و باد و باران و درخت و حيوان و جماد . و چه بسيار كه كاسه و كوزهء خود را بر زمين مىزند و حيوان و جماد را چنان كه گوئى با عقلا سخن مىگويد مخاطب قرار مىدهد ، و اگر تشفّى نيابد ، جامهء خويش مىدرد و به صورت خود سيلى مىزند ، و گاهى چون مستان مدهوش و متحيّر به هر سو مىدود و بسا كه بيهوش مىشود و به زمين مىافتد و نمىتواند برخيزد . و چگونه چنين كارهاى زشتى نشانهء مردى است و حال آنكه رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله فرموده است :
« الشّجاع من يملك نفسه عند غضبه . »
« شجاع كسى است كه بهنگام غضب خود را تواند نگاه داشت » .
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 353
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٥٣