« با كافران سختگيرند » .
و به پيغمبر خود صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم خطاب مىكند كه : « وَاغْلُظْ عَلَيهِمْ » 9 : 73 ( توبه ، 73 ) « بر آنها - كافران و منافقان - سخت بگير » .
و سختگيرى و غلظت از آثار قوهء غضب است ، و بنا بر اين از دست دادن اين قوه به طور كامل يا ضعف آن مذموم است و آشكار است كه خشمى كه از رذائل محسوب مىشود حدّ افراط است كه آدمى را از مقتضاى عقل و دين خارج مىكند .
و حدّ تفريط هر چند رذيله است امّا غضب نيست بلكه ضدّ آن و از جبن ( ترسوئى ) است . و حدّ اعتدال فضيلت و ضدّ آن است و از شجاعت شمرده مىشود ، پس غضب منحصر است به قسم اوّل .
امّا مردم همانطور كه در اصل قوهء غضب با هم مختلفند ، در حدوث و زوال آن از لحاظ سرعت و كندى نيز متفاوتند . به اين معنى كه بعضى از مردم زود به خشم مىآيند و بعضى ديگر دير و به كندى . و بعضى زود خشمگين مىشوند و دير از خشم باز مىآيند و بعضى به عكس ، و در بعضى اين دو حال متوسّط بين سرعت و كندى است . به هر حال هر يك از اينها اگر به اشارهء عقل باشد ستوده و پسنديده است و از اوصاف شجاعت به شمار مىرود . و در غير اين صورت مذموم و ناپسند است و از آثار غضب يا جبن محسوب مىشود .
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 350
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٥٠