جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 270

است كه دل عارفان از آن پاره پاره است . زيرا سرانجام بد سخت خطرناك است - چنان كه بيان آن خواهد آمد . امّا بالاترين اين اقسام كه بيش از همه دلالت بر كمال معرفت دارد خوف سابقه است ، [ كه خوف از روز ازل باشد ] ، زيرا خاتمه فرع بر سابقه است و خاتمه با به ميان آمدن و سپرى شدن اسباب بسيار بر سابقه مترتّب است . و لذا عارف مشهور خواجه عبد اللَّه انصارى گفته است كه : « مردم از روز آخر مىترسند و من از روز اوّل » . و خاتمهء كار همان را آشكار مىكند كه قضاء الهى در امّ الكتاب ( لوح محفوظ و علم الهى ) به آن پيشى گرفته است . و پيامبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم بر سر منبر به آن اشاره فرموده است : دست خود را در حالى كه بسته بود بلند كرد و فرمود : « اى مردم آيا مىدانيد در دست من چيست ؟ » گفتند خدا و رسول داناترند . فرمود : « نامهاى اهل بهشت و نامهاى پدران و قبيله هاى آنان تا روز قيامت . » آنگاه دست چپ را بالا برد و فرمود : « آيا مىدانيد در دست چپ من چيست ؟ » باز گفتند : خدا و رسول داناترند ، پس فرمود : « نامهاى اهل جهنّم و نامهاى پدران و قبايل آنها تا روز قيامت » . سپس فرمود : « حكم خداست و حكم خدا عدل است » . « فَريقٌ فِى الجَنَّةِ وَفَريقٌ فِى السَّعيرِ » 42 : 7 ( شورى ، 7 ) « گروهى در بهشتند و گروهى در دوزخ » . و نيز فرمود : « يسلك بالسّعيد في طريق الاشقياء حتّى يقول النّاس : ما أشبهه بهم بل هو منهم ، ثمّ تتداركه السّعادة . و قد يسلك بالشّقى في طريق السّعداء حتّى يقول النّاس : ما أشبهه بهم ، بل هو منهم ، ثمّ يتداركه الشّقاء . إنّ من كتبه اللَّه سعيدا و إن لم يبق من الدّنيا إلا فواق ناقة ختم له بالسّعادة » ( 1 ) . « گاهى سعد را در راه اشقيا ببرند تا آنجا كه مردم بگويند كه چه مشابه اهل شقاوت است بلكه از آنهاست ناگاه سعادت او را دريابد [ و در گروه سعادتمندان