« فكر آئينهء حسنات و كفّارهء سيّئات و روشنى دلها و گشايش و فراخى براى خلق است ، و به وسيلهء آن آدمى به آنچه صلاح امر معاد است مىرسد ، و به سبب آن اطَّلاع بر عواقب امور حاصل مىشود ، و باعث فزونى علم است ، و خصلتى است كه هيچ عبادتى مثل آن نيست » .
و از حضرت رضا عليه السّلام روايت شده است كه :
« ليس العبادة كثرة الصّلاة و الصّوم إنّما العبادة التّفكَّر في أمر اللَّه عزّ و جلّ » .
« عبادت به نماز و روزهء بسيار نيست ، بلكه عبادت همانا تفكَّر در امر خداى عزّ و جلّ است » .
تكمله مجارى تفكر در مخلوقات
همهء موجودات راه و مجراى تفكَّر و جايگاه نظر و انديشهاند . زيرا هر چه در عالم وجود هست همگى از تراوشها و آثار فيض وجود واجب الوجود اوست .
و هر موجود و مخلوقى خواه جوهر يا عرض ، مجرّد يا مادّى ، فلكى يا عنصرى ، بسيط يا مركَّب ، فعل و صنع خداوند است . و هيچ ذرّه اى در جهان نيست مگر آنكه در آن انواع شگفتيهاى حكمت و عظمت او هست ، به طورى كه اگر خردمندان و دانشمندان سراسر گيتى در طول قرون و اعصار براى دست يافتن به آنها دامن همّت بر ميان بندند و آمادهء كار شوند عمرها به پايان مىرود بىآنكه به صد يك آنها يا به اندكى از بسيار دست يابند .
مخلوقات بر دو قسماند : قسمى كه اصل آنها شناخته نيست و براى ما امكان تفكَّر دربارهء آنها وجود ندارد ، و قسم ديگر كه اصل آنها شناختنى است ولى نه به تفصيل و مىتوانيم دربارهء تفاصيل آنها بينديشيم و از اين راه معرفت و بصيرت ما به خالق آنها افزوده شود . قسم اخير بر دو گونه است : يكى آنچه به حسّ ظاهر و چشم سر ادراك شدنى نيست و « ملكوت » ناميده مىشود ، مانند فرشتگان و جنّ
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 233
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٢٣٣