امّا ( پشه ) - بنگر كه چگونه خداوند آن را با وجود خردى جثّه به هيئت فيل كه بزرگترين حيوانات است آفريد و برايش خرطومى مانند خرطوم فيل قرار داد و همهء اعضائى كه فيل دارد براى آن خلق كرد به علاوهء دو بال ، و اعضاء آن را به ظاهرى و باطنى منقسم كرد و دو بال بر او رويانيد و دستها و پاهايش را كشيده ساخت و چشم و گوشش را شكافت و در باطن آن اعضاء غاذيه قرار داد و قوائى كه براى حيوانات بزرگ جثّه لازم است از غاذيه و جاذبه و دافعه و ماسكه و هاضمه - چنان كه شرح آن در مورد انسان خواهد آمد - به آن عطا فرمود . آنگاه آن را به غذائى كه خون انسان و ديگر حيوانات است راهنمائى كرد و براى طلب غذا آلت پرواز به او داد و خرطوم درازى كه با آن خون را بكشد و خرطومش را با همهء باريكى ميان تهى ساخت تا خون صافى در آن جريان يابد و به باطنش برساند و در ديگر اعضايش پراكنده شود . و او را از دشمنى انسان آگاه ساخت و راه فرارش آموخت كه چون انسان دست خود را حركت دهد قصد او دارد و گوشش را چنان شنوا ساخت كه حركت خفيف دست را از دور مىشنود و مىگريزد و چون دست ساكن شد باز مىگردد . و با وجود خردى چهره اش براى او دو حدقه
هامش
در اثبات وجود بارى تعالى مىگويد هر چه علم پيشتر مىرود اين برهان استوارتر مىگردد به اين دليل است كه حكمتها و شگفتيهائى كه در موجودات و مخصوصا جانداران كشف مىشود ايمان و اعتقاد به وجود خالق و صانع ناظم را قوىتر و يقينىتر مىسازد . در اينجا ما مثال پشه و زنبور را كه كوتاه است ترجمه مىكنيم ليكن از ترجمهء « عجايب صنع در انسان » كه در متن به تفصيل بيان شده ولى در علم امروز بهتر و بيشتر مىتوان به آن دست يافت و از سوى ديگر بنا بر دانش قديم و فرض مزاجهاى چهارگانه است خوددارى مىكنيم و به كتابهاى سودمندى كه در اين زمينه ها بسيار و در دسترس است ارجاع مىدهيم .
( از جمله كتابهاى مفيد ، غير از كتابهاى علمى كلاسيك ، مىتوان از اينها ياد كرد :
« راز آفرينش انسان » تأليف كرسى موريسن ترجمهء محمد سعيدى ، « سرنوشت بشر » نوشتهء لكنت دونوئى ترجمهء عبد اللَّه انتظام . و دربارهء حشرات : كتابهاى « زنبور عسل » ، « موريانه » ، « مورچه » نوشتهء موريس مترلينگ ترجمهء ذبيح اللَّه منصورى . و كتابهائى نظير اينها ) . م .