وارد شده است [ 1 ] .
و از جمله اين كه آنچه مىداند بگويد و دربارهء آنچه نمىداند سكوت كند تا به آن رجوع كند و بداند ، و به متعلَّمان خلاف واقع نگويد . و اين شرط اختصاص به معلَّمان ندارد ، بلكه شامل همهء كسانى است كه مسائل علمى از آنان صادر مىشود مانند مفتى و قاضى و امثال ايشان .
امام باقر عليه السّلام فرمود : » حقّ اللَّه على العباد أن يقولوا ما يعلمون و يقفوا عند ما لا يعلمون « [ 2 ] .
» حقّ خداوند بر بندگان اين است كه آنچه را مىدانند بگويند و هنگامى كه نمىدانند توقّف كنند « .
و امام صادق عليه السّلام فرمود : » إنّ اللَّه تعالى خصّ عباده بآيتين من كتابه : ألا يقولوا حتّى يعلموا ، و لا يردّوا ما لم يعلموا ، فقال :
« أ لَمْ يُؤخَذْ عَلَيْهِمْ ميثاقُ الْكِتابِ أنْ لا يَقُولُوا عَلَى الله إلا الْحَقَّ » 7 : 169 ( اعراف ، 169 ) . وَقالَ « بَلْ كَذَّبُوا بِما لَمْ يُحيطُوا بِعِلْمِه وَلَمَّا يَأتِهِمْ تَأويلُه » 10 : 39
( يونس ، 39 ) .
« خداى تعالى بندگانش را به دو آيه از كتاب خود مخصوص كرد : نگويند تا بدانند و آنچه را نمىدانند ردّ نكنند ، پس فرمود : مگر از آنها در كتاب پيمان نگرفتهاند كه دربارهء خدا جز حق نگويند » و فرمود : « بلكه چيزى را كه به آن علم ندارند دروغ شمردهاند ، و حال آنكه از تأويل آن بىخبرند » .
و نيز از آن امام عليه السّلام روايت شده است كه : « إذا سئل الرّجل منكم عمّا لا يعلم ، فليقل : لا أدرى ، و لا يقل : اللَّه أعلم ، فيوقع في
هامش
[ 1 ] در » اصول كافى « در باب بذل علم از امام صادق ( ع ) ، روايت شده است كه :
» عيسى بن مريم به بنى اسرائيل فرمود : اى بنى اسرائيل با جهّال به حكمت سخن مگوئيد كه به حكمت ستم كردهايد و آن را از اهلش باز مداريد كه به آنها ستم روا داشتهايد « .
[ 2 ] اين حديث در » اصول كافى « بدين سان روايت شده است :
» عن زرارة بن أعين قال : سألت أبا جعفر - عليه السلام - ما حقّ اللَّه على العباد ؟ قال : أن يقولوا ما يعلمون . . . «
تا آخر حديث . مصحح