امام صادق عليه السّلام فرمود : « اطلبوا العلم و تزيّنوا معه بالحلم و الوقار ، و تواضعوا لمن تعلَّمونه العلم ، و تواضعوا لمن طلبتم منه العلم ، و لا تكونوا علماء جبّارين فيذهب باطلكم بحقّكم » .
« علم را بجوئيد و خود را بهمراه آن با حلم و وقار بيارائيد و نسبت به دانشآموزان خود تواضع كنيد ، و نسبت به استاد خود فروتن و متواضع باشيد ، و عالم متكبّر نباشيد كه رفتار باطلتان حقّ شما را از ميان مىبرد » .
پيشتر اشاره كرديم كه براى هر متعلَّمى لازم است كه نخست نفس خويش را از همهء اخلاق رذيله و صفات زشت و ناپسند پاك سازد ، زيرا تا لوح نفس خود را از نقشهاى پست و زشت نزدايد انوار علم و حكمت از جانب الواح عقول فعّال قدسى بر آن نتابد .
و امّا آداب تعليم :
از جمله اين است كه معلَّم آموزش خود را خالص براى خداى سبحان قرار دهد و انگيزهء دنيوى از قبيل طمع مالى يا جاه و رياست و شهرت بين مردم نداشته باشد ، بلكه تنها انگيزهء او تقرّب به خداى تعالى و رسيدن به پاداشهاى جاودانه باشد ، زيرا هر كه به ديگرى علمى بياموزد در ثواب تعليم آن ديگرى به كسان ديگر شريك خواهد بود و باز در ثواب تعليم اينها به ديگران . . . و همينطور تا بىنهايت ، و بنا بر اين با تعليم يك نفر به ثوابهاى بىنهايت تعاليم نائل مىگردد ، و اين مقدار فضيلت و شرف براى انسان كافى است .
و از جمله اين كه نسبت به متعلَّم مشفق و خيرخواه باشد ، و به قدر فهم او بياموزد ، و با نرمى و گشاده روئى با او سخن گويد نه با تندى و خشونت .
و از جمله اين كه از تعليم به اهل آن بخل نورزد و از تعليم به نااهل و ناشايسته خوددارى كند ، زيرا بذل حكمت به نادانان نالايق ستم كردن بر حكمت و دانش است ، و منع كردن حكمت از اهل آن نيز ستم كردن بر آنان است ، چنان كه در خبر
هامش
واسطهء اوست ، و پدرى كه دختر خود به عنوان همسر به تو داد ، و پدرى كه دانش به تو آموخت « .