گفت ، و اعمش در آن حال گرسنه بود ، موافقت نمود . و چون به خانهء او رفت كسرهاى و نمكى پيش آورد ، در اثناى آن سائلى بر در آمد و چيزى خواست ، ميزبان گفت : بركت . سائل معاودت نمود ، او همان جواب باز گفت ، چون بار سوم إلحاح كرد ، گفت : برو ، و الاّ بيرون آيم و به عصا كار تو كفايت كنم . اعمش وى را آواز داد و گفت : برو اى نيكبخت ، كه من هيچ صادق وعدهتر از اين ميزبان نديدهام ، مدتى مرا كسرهء نان و نمك وعده كرده بود ، به خداى كه در آن هيچ نيفزود .
بيان ايثار و فضيلت آن
( 1 ) بدان كه سخا و بخل درجهها دارند ، و عالىتر درجه سخا را ايثار است . و ايثار آن است كه مال بدهد با آن چه محتاج باشد ، و سخا عبارت است از بخشيدن چيزى كه به او احتياج نباشد ، محتاج را يا غير محتاج را . و بخشيدن با حاجت قوىتر بود . و چنان كه سخا بدان حد انجامد كه بر ديگرى بخشد با آن چه « 77 » بدان محتاج باشد ، بخل بدانجا رسد كه بر نفس خود بخيلى كند با آن كه بدان محتاج باشد . چه بسيار بخيل هست كه امساك مال كند و بيمار شود ، و علاج نكند ، و آرزو برد ، و مانع [ او ] جز بخل به بهاى آن نباشد ، و اگر رايگان يابد بخورد . پس اين بر نفس خود بخيلى كند با حاجت ، و آن ديگرى را بر نفس خود برگزيند با آن چه بدان محتاج باشد . پس تفاوت ميان دو مرد بنگر ، چه ، خويها عطاهاست كه حق تعالى آن كس را كه خواهد دهد .
و در سخا پس از ايثار درجهاى نيست . و خداى - عز و جل - صحابه را ثنا گفته است :
وَ يُؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ كانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ
« 78 » .
مترجم مىگويد كه اين ثنا در شأن انصار نازل شده است ، اى برادران مهاجر را بر نفس خود اختيار مىكنند ، و اگر چه ايشان را به مال حاجت است به مهاجران مىگذارند .
و پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلّم - گفت : ايّما امرئ اشتهى شهوة فردّ شهوته و آثر على نفسه غفر له ، اى ، هر كدام مردى كه آرزو برد پس آرزوى خود را دفع كند و غيرى را بر نفس خود برگزيند ، آمرزيده شود . عايشه - رضى اللّه عنها - گفت : پيغامبر - عليه السلام - تا آن وقت كه به آخرت پيوست سه روز پياپى سير نشده بود ، و ما اگر خواهيم ، سير شويم ، و ليكن بر نفس خود ايثار كنيم .
هامش
( 77 ) با آن چه ، با آن كه .
( 78 ) حشر 59 - 9 .