است هر آينه به وى رسد اگر چه حرص او قوى نباشد . و قوّت حرص سبب رسيدن روزى نيست ، بل بايد كه به وعدهء خداى واثق باشد ، چه گفته است :
وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُها
. « 23 » و آن براى آن است كه شيطان وى را درويشى وعده كند و بخل فرمايد و گويد : اگر بر جمع و ادّخار حريص نباشى شايد كه بيمار گردى و عاجز شوى ، و محتاج شوى به احتمال مذلت خواستن .
پس همه عمر وى را در طلب رنجور گرداند از بيم رنجور شدن ، و بر او بخندد در آن چه تعب فقر با غفلت از خداى احتمال كند براى تو همّ تعبى در ثانى الحال ، و روا كه نباشد . و در مثل اين گفتهاند :
و من ينفق السّاعات في جمع ماله * مخافة فقر فالّذي فعل الفقر
اى ، هر كه ساعتها در جمع مال صرف كند از بيم درويشى ، آن چه مىكند درويشى باشد .
و دو پسر خالد « 24 » به خدمت پيغامبر - عليه السلام - رفتند ، مر ايشان را فرمود : لا تيأسا من الرّزق ما تهزهزت رءوسكما ، فانّ الانسان تلده امّه احمر ليس عليه قشر ، ثمّ يرزقه اللّه تعالى ، اى ، نوميد مشويد از روزى خداى تا سر شما مىجنبد ، چه آدمى را مادر او او را سرخ چون گوشت پارهاى بزايد كه وى را پوستى نباشد ، پس حق تعالى وى را روزى دهد . و پيغامبر - عليه السلام - بر ابن مسعود گذشت و او غمگين بود ، به او گفت : لا تكثر همّك ما يقدّر يكن و ما ترزق يأتك ، اى ، انديشهء بسيار مكن ، آن چه مقدّر است بباشد ، و آن چه رزق تو است برسد . پس گفت - عليه السلام : الا يا ايّها النّاس أجملوا في الطّلب فانّه ليس لعبد الاّ ما كتب له و لن يذهب عبد من الدّنيا حتّى يأتيه ما كتب له من الدّنيا و هي راغمة ، اى ، اى مردمان ، در طلب اجمال كنيد « 25 » ، چه بنده را نباشد مگر آن چه براى او نوشته شده است ، و هرگز بنده از دنيا نرود تا آن چه براى او نوشته شده است از دنيا به دو نرسد ، اگر چه نخواهد .
و آدمى از حرص خالى نماند مگر واثق باشد به تدبير خداى در تقدير أرزاق بندگان . و آن هر آينه به دو برسد با آن چه در طلب اجمال كند « 26 » ، بل بايد كه بداند : روزى خداى بنده را از آن جا كه نپندارد بيشتر باشد . حق تعالى گفت :
وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ
« 27 » ، اى ،
هامش
( 23 ) هود 11 - 6 .
( 24 ) در شرح زبيدى : ( و قد دخل ) حبة و سواء ( ابنا خالد ) من بنى عامر بن صعصعة ، و قيل خزاعة نزلا الكوفة ( 8 - 166 ) .
( 25 ) اجمال در طلب ، آهستگى كردن و افراط نكردن در طلب .
( 26 ) اجمال در طلب ، آهستگى كردن و افراط نكردن در طلب .
( 27 ) - طلاق 65 - 2 و 3 .