يطوى عليها المؤمن الاّ الخيانة و الكذب ، اى ، بر هر خصلتى مؤمن سرشته شود يا بر آن در نوشته آيد ، مگر خيانت و دروغ . و عايشه گفت : هيچ خويى نزديك اصحاب پيغامبر بتر از دروغ نبود ، و پيغامبر - عليه السلام - [ چون ] بر دروغ مردى از اصحاب مطلع شدى ، آن از دل او زايل نشدى تا آن گاه كه ندانستى كه توبه كرد .
و موسى - صلوات اللّه عليه - [ 165 ] گفت : اى پروردگار ، كدام كس از بندگان نيكو كارتر است ؟ گفت : آن كه زبانش دروغ نگويد و دلش معصيت نينديشد و فرجش زنا نكند . و لقمان [ پسر خود را ] گفت : اى پسر ، از دروغ بپرهيز ، كه آن مشتهى است چون گوشت گنجشك ، و صاحب آن به زودى آن را دشمن گيرد .
و پيغامبر - عليه السلام - گفت در مدح راستى : أربع إذا كنّ فيك فلا يضرّك ما فاتك من الدّنيا :
صدق حديث و حفظ امانة و حسن خليقة و عفّة طعمة ، اى ، چهار چيز است كه چون در كسى باشد آن چه او را از دنيا فوت شود زيان ندارد : راستى سخن و حفظ امانت و نيكو خويى و عفت طعمه . و أبو بكر - رضى اللّه عنه - در خطبهاى كه پس از وفات پيغامبر - عليه السلام - كرد گفت كه پيغامبر در ميان ما ، مانند من در اين مقام ، بايستاد پس بگريست و گفت : عليكم بالصّدق فانّه مع البرّ و هما في الجنّة ، اى ، راستى را لازم گيريد ، چه آن با نيكو كارى است ، و هر دو در بهشت باشند . و معاذ روايت كرد كه پيغامبر - عليه السلام - مرا گفت : أوصيك بتقوى اللّه و صدق الحديث و وفاء بالعهد و بذل السّلام و خفض الجناح ، اى ، تو را وصيت مىكنم به ترسيدن از خداى و راستى سخن و وفاى به عهد و بذل سلام و فروتنى .
و اما آثار على - رضى اللّه عنه - گفت : اعظم الخطايا عند اللّه عزّ و جلّ اللّسان الكذوب و شرّ النّدامة ندامة يوم القيامة ، اى ، بزرگتر گناهان نزد حق تعالى زبان دروغگوى است ، و بترين پشيمانى پشيمانى روز قيامت . و عمر بن عبد العزيز گفت : از آن روزى كه دانستم كه إزار خود بر خود ببندم دروغى نگفتهام . و عمر بن خطاب - رضى اللّه عنه - گفت : دوستتر شما نزديك ما : چون او را نبينيم ، آن كس است كه نام او نكوتر باشد ، و چون ببينيم ، آن كس كه خوى او خوشتر بود ، و چون بيازماييم ، آن كس كه سخن او راستتر و امانتش بزرگتر بود .
و ميمون بن ابى شبيب گفت كه نامهاى مىنوشتم ، كلمهاى ياد آمد كه اگر بنوشتمى نامه بدان آراسته شدى ، و ليكن دروغ گفته بودمى ، پس عزيمت كردم كه بنويسم ، مناديى از گوشهء خانه
إحياء علوم الدين ( فارسى ) — صفحة 279
مساهمون: الغزالي
ص٢٧٩