و پيغامبر - عليه السلام - گفت : اعظم النّاس خطايا يوم القيامة أكثرهم خوضا في الباطل ، اى ، بزرگترين گناه از مردمان روز قيامت آن كس راست كه خوض او در باطل بيشتر است . و قول حق تعالى :
وَ كُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخائِضِينَ ،
« 31 » اشارتى است بدين . و همچنين قول او :
فَلا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ ،
« 32 » اى ، با ايشان منشينيد تا در سخن غير آن خوض نكنيد . و سلمان « 33 » گفت :
بيشتر گناهترين مردمان روز قيامت آن كس است كه سخن او در معصيت خداى تعالى بيشتر است . و ابن سيرين گفت : مردى از انصار بر مجلسى گذشت و گفت : وضو سأزيد كه بعضى از آن چه مىگوييد بدتر از حدث است .
و اين است خوض باطل . و اين بيرون غيبت و سخنچينى و فحش و غير آن است كه بخواهد آمد ، بل اين خوض است در ذكر محظورهايى كه وجود آنها سابق باشد [ يا تدبر براى توصل بود ] بدان كه حاجت دينى به ذكر آن نبود . و هم از اين جمله است خوض در حكايت بدعتها و مذهبهاى فاسد ، و حكايت جنگهايى كه ميان صحابه بود بر وجهى كه موهم طعن باشد در بعضى از ايشان . و آن همه باطل است ، و سخن گفتن در آن خوضى است در باطل .
آفت چهارم مرا و مجادله است
( 1 ) و آن منهىّ عنه است . پيغامبر - عليه السلام - گفت : لا تمار أخاك و لا تمازحه و لا تعده موعدا فتخلفه ، اى ، با برادر خود مستيه و مزاح مكن و وعدهاى مده او را كه خلاف كنى . و گفت : - عليه الصلاة و السلام : ذروا المراء فانّه لا تفهم حكمته و لا تؤمن فتنته ، اى ، مرا بگذاريد كه حكمت آن مفهوم نشود ، و از فتنهء آن آمن نبود . و گفت - عليه الصلاة و السلام - من ترك المراء و هو محقّ بنى له بيت في اعلى الجنّة ، و من ترك المراء و هو مبطل بنى له بيت في اسفل الجنّة ، اى هر كه مرا بگذارد « 34 » با آن چه حق گفته باشد ، براى او خانهاى در اعلاى بهشت بنا فرمايند ، و هر كه مرا در سخنى باطل كه گفته باشد بگذارد « 35 » ، براى او خانهاى در اسفل بهشت بنا فرمايند .
مترجم مىگويد كه ثواب گذاشتن « 36 » مراء سخن بدان سبب زيادت است كه خصم او باطل و دروغ و محال گفته باشد و صبر كردن بر آن در غايت تعذّر و نهايت تعسّر « 37 » بود .
هامش
( 31 ) مدثر 74 - 45 .
( 32 ) نساء 4 - 140 .
( 33 ) نسخهء خطى : سليمان .
( 34 ) گذاشتن ، ترك كردن .
( 35 ) گذاشتن ، ترك كردن .
( 36 ) گذاشتن ، ترك كردن .
( 37 ) تعسّر ، دشوارى .