احتمال دوّم اين كه : كلمهء ( من ) به معناى ( باء ) تعديه باشد و كلمهء ( ما ) مصدريّهء زمانيّه ، تا ما بعد خود را به تأويل مصدر برده معناى حديث اين شود كه : ( فأتوا به ، اى بالمأمور به دوام استطاعتكم ) :
احتمال سوّم اينكه : لفظ ( من ) براى تبيين باشد ، چنان كه اين معنا يكى از معانى حقيقيهء ( من ) است و لفظ ( ما ) مصدريّهء زمانيه ، كه در اين صورت معناى حديث اين مىشود كه : ( فأتوا المأتيّ به من المأمور به دوام استطاعتكم ) .
- طبق اين دو احتمال حديث در مقام بيان اين مطلب است كه قدرت ، شرط تنجّز هر عملى است و لذا تا زمانى يك عمل بر شما واجب است كه قادر بر انجام آن باشيد ، و اين مسئله ربطى به مسئله وجوب الجزء عند تعذّر الكل ندارد .
پس : به دليل احتمالات متعدده در اين حديث بايد از خير آن گذشت .
* پاسخ جناب شيخ به اشكال فوق چيست ؟
مىفرمايد : به معناى باء تعديه بودن لفظ ( من ) :
اوّلا : در تمام موارد خلاف ظاهر است ، چرا كه اين معنا هيچيك از معانى مختلفه لفظ ( من ) نيست تا ظهور در آن داشته باشد ، بلكه نيازمند به قرينه است .
ثانيا : اگرچه معناى بيانيّت يكى از معانى مختلفهء ( من ) است و لكن بلا ترديد ارادهء آن در خصوص اين حديث جدّا بعيد است .
زيرا : بيانيّت در موردى اراده مىشود كه قبلا اجمال و ابهامى در كلام وجود داشته باشد و بعدا بيان شود . و حالآنكه نه لفظ امرتكم در اين حديث ابهام دارد و نه لفظ شىء كه اطلاق دارد و هر شيئى از آن مىتواند مورد نظر باشد و نه لفظ ( فأتوا ) .
بنابراين : دو احتمال بعدى ابطال مىشود و در نتيجه احتمال اوّل تعيّن مىيابد و اين از لفظ ( من ) ، ظاهر است كه همان مراد ماست .
پس : اين حديث دليلى است بر قول دوّم .
* عبارة اخراى اين پاسخ در يك گفتگوى ساده چگونه است ؟
شيخ مىفرمايد : اين حديث ظهور در ما نحن فيه دارد كه همان وجوب الاتيان در الباقى باشد برخى نيز اين ظهور را پذيرفتهاند و لكن مىگويند اگر ما به ظهور اين حديث تمسّك كنيم دچار مشكل مىشويم .
برخى هم گفتهاند : حديث ذو احتمالين است و اذا جاء الاحتمال بطل الاستدلال .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 598
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٥٩٨