نكتهها و تازهها :
يكى از مسائلى را كه جناب شيخ انصارى در تنبيه اوّل متعرض آن شد ، حكم اضافه كردن جزئى بر عبادت است ، شيخ زيادت را به دو دستهء عمدى و سهوى تقسيم كرده و هريك را به عنوان يك مسئله مورد بحث و بررسى قرار داد .
امّا حضرت امام خمينى ( ره ) مجموع دو صورت را در يك مسئله مورد بحث قرار دادهاند .
شيخ در پاسخ به اين سؤال كه آيا زياد كردن جزئى بر مأمور به مركب تصور دارد يا نه ؟
پاسخ دادند به اين كه : صدق زيادى بودن مشروط به اينست كه : آن را به قصد اجراى مركب به جا آورد .
امّا اگر تنها صورت زيادى را داشته باشد ، و لكن در قصد جزئيّت نباشد ، چنان كه مثلا به قصد انجام سجدهء واجب تلاوت آيهء سجده نمايد ، زيادى در جزء به حساب نمىآيد و در پاسخ به اين سؤال كه زيادى عمدى به چند صورت تصوّر مىشود ؟ فرمود :
1 - اينكه يكى از اجزاى نماز را زياد كند به قصد اين كه آن اضافي ، جزء مستقل است ؛ مثل اين كه معتقد باشد كه شرعا و يا از روى تشريع و بدعت ، در هر ركعت مانند سجده ، دو ركوع واجب است .
2 - اينكه قصد كند زيادى و چيزى كه برآن اضافه شده ، مجموعا يك جزءاند ، مثل اين كه معتقد باشد آنچه در ركوع واجب است ، جنس ركوع است كه بر واحد و متعدّد صدق مىكند .
3 - اينكه زيادى را بدل از مزيد قرار دهد ، البته پس از آنكه دست از مزيد برداشته است .
و در اينجا فرقى نمىكند كه اين بدل قرار دادن جزء :
1 - اقتراحى و بدون ارادهء قبلى باشد ، مثل اين كه سورهاى را شروع كند ، در اثناء سوره و يا پس از اتمام آن ، سورهء ديگرى را براى فايدهء دينى و معنوى مثل كسب فضيلت . 2 - و يا به خاطر فايدهء دنيوى مثل عجله در تمام كردن نماز و رسيدن به كار ديگر ، بخواند . 3 - و يا اين كه مزيد را به گونهء فاسد و با فقدان برخى از شرايط ايجاد كند ، مثل اين كه برخى از اجزاء را از روى ريا و يا بدون طمأنينهء معتبر بجا آورد . و سپس برايش آشكار مىشود كه بايد آن را به صورت صحيح اعاده نمايد . لكن .
حضرت امام خمينى ( ره ) زيادى را يك امر انتزاعى دانسته و آن را قابل تصوّر و تعقل نمىدانند و لذا فرمودهاند : وقوع زيادى مثل وقوع نقيصه از چيزهايى است كه تصوّر و تعقّل ندارد