حال : كسانى كه مىگويند : ملاك ركن بودن اينست كه : نقص الجزء سهوا مبطل ، در پاسخ به سؤال فوق مىگويند : الاصل فى الجزء ، الركنيّة .
و كسانى كه مىگويند : ملاك ركن بودن اينست كه : هم نقصش مخلّ باشد و هم زيادتش و در مسئله دوم دليل آوردند كه زيادة الجزء عمدا على القاعده مخل نيست ، در پاسخ به سؤال فوق مىگويند : الاصل في الجزء التبعيض في الركنيّة .
يعنى : در طرف نقيصه ، اصل ، ركنيّت جزء است و در طرف زيادت اصل عدم ركنيّت جزء است . چرا كه زياده الجزء ليس بمبطل .
4 - مطلب چهارم اينست كه : در خصوص باب نماز اجماع علماء بر اينست كه : كلّ جزء كان نقصه سهوا مبطلا ، فزيادته ايضا سهوا او عمدا مبطلا .
نكته : چنان كه ملاحظه مىشود بيشتر قواعد صلاة بر خلاف قاعدهء اوليه است ، در اين مورد نيز بر خلاف قاعدهء اوليّه است و لذا به همين لحاظ است كه علماء اتفاق كردهاند بر اين كه اركان نماز 5 تا است .
حال : از آنجا كه نقص سهوى اين پنج تا على القاعده مبطل است ، زيادى آنها نيز بالاجماع مبطل است .
پس : اين پنج جزء كه هم نقيصهاش سهوا و عمدا مبطل است ، هم زيادتش عمدا و سهوا مبطل است بنا بر هر دو قول ، ركن هستند .
هم بنا بر قول آنها كه گفتند نقص الجزء مبطل و هم بنا بر قول آنها كه نقصه و زيادته را مبطل دانستند .
پس : از اين اجماع بر عدم الفصل ميان نقيصه و زيادة ، لطيفهاى پيش مىآيد و آن اينست كه :
برخى از جزءها هست كه ما مىدانيم كه نقص آنها مخلّ به عمل است ، و نسبت به برخى جزءها اجماع داريم كه نقص و زيادت آن مخلّ به عمل نيست .
- امّا در مورد برخى از جزءها ما شك داريم كه آيا نقصش مخلّ هست تا زيادتش هم مخلّ عمل باشد يا كه نه نقصش مخلّ نيست تا زيادتش هم مخلّ نباشد .
فى المثل : شك داريم كه آيا نقص سوره سهوا مخلّ هست يا نه ؟
در مسألهء اولى گفته شد كه نقصه سهوا على القاعده مخلّ است .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 562
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٥٦٢