پس : ترك الكل ، سبب بقاء امر اوّل شد و بقاء امر اول سبب وجوب الإعادة .
* - چند سبب و مسبب در اينجا وجود دارد و كدام يك از آنها اثر شرعى است ؟
چهار سبب و مسبّب در اينجا وجود دارد كه سهتاى آن عقلى و يكى از آنها شرعى است .
1 - نسيان سبب ترك جزء شد و ترك الجزء سهوا اثر عقلى و يا عادى نسيان است .
يعنى : وقتى مكلّف دچار نسيان مىشود اثر اين نسيان ترك عمل است و اين ربطى به شارع ندارد .
2 - ترك الجزء سبب ترك الكل شده ترك الكل اثر عقلى ترك الجزء است ، چرا كه اذ انتفى الجزء ، انتفى الكل ، كه اين نيز ربطى به شارع ندارد .
3 - ترك الكل سبب بقاء امر اوّل شد ، لكن امر اوّل شرعى است چون كه مجعول به جعل شارع است .
4 - بقاء امر اول نتيجه داد وجوب الإعادة را كه اين نيز يك اثر عقلى است چرا كه عقل مىگويد مادامىكه امر باقى است بايد امتثال كنى به عبارت ديگر حكم به امتثال حكم عقل است .
پس : شمارههاى 1 - 2 و 4 عقلى و شمارهء سه شرعى است .
حال : حديث رفع مىگويد همهء آثار نسيان از ناسى برداشته شده است چهار اثر مذكور هم اثر نسيان است ، چرا كه همه در سايهء نسيان حاصل مىشوند ، لكن در اين چهار اثر يك اثر شرعى وجود دارد كه مورد هدف حديث رفع است و آن وجود امر قبلى است .
يعنى : وقتى امر قبلى كه يك اثر شرعى است برداشته شد به دنبال آن هرچه باشد برداشته مىشود . پس : لا يجب الاعادة .
* جناب شيخ به اين مستشكل پاسخ مىدهد به اينكه :
مثل حديث رفع مثل استصحاب است ، در استصحاب وقتى موضوعى را استصحاب مىكنيم اثر شرعى بلا واسطه برآن مترتب مىكنيم .
حال حديث رفع نيز در آن نه چيز اثر شرعى بلا واسطه را برمىدارد و حال آنكه نسيان در ما نحن فيه نسبت به جزئيت اثر شرعى بلا واسطه ندارد اگر شماره سه يعنى بقاء امر اول هم اثر شرعى نسيان باشد با دو واسطهء عقلى است و لذا حديث رفع نمىتواند اين اثر شرعى مع الواسطه و در نتيجه وجوب الإعادة را بردارد .
* * *
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 466
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٤٦٦