يعنى : اينگونه نيست كه چون اين آدم عقيده بر صحت عملش دارد ، عملش بشود مأمور به به يك امرى غير از آنچه شارع بدان امر فرموده .
خلاصه اينكه : عقل تنها حكم به نفى تكليف مىكند و لكن مثبت امر نيست .
* مراد از ( و امّا ما ذكره : من انّ دليل الجزء قد يكون من قبيل التكليف . . . ) چيست ؟
اشاره دارد به بخش دوم كلام مستشكل كه گفت :
اگر دليل جزئيّت حكم تكليفى باشد نظير امر
( فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ )
باز هم جزئيّت منحصر به حال ذكر است . و به عبارت ديگر مىگويد : مولى
1 - در يك جا فرموده : أقيموا الصلاة ، كه امر به نماز است .
2 - اگر مائل به وضع الفاظ للاعم باشيم ، خطاب أقيموا الصلاة مىشود مطلق .
3 - و در جاى ديگر فرموده :
فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ ،
كه در آن امر به قرائت شده است .
4 - ما از حكم تكليفى فاقرءوا ما تيسّر منه ، استفاده مىكنيم كه قرائت جزء نماز است . و لذا :
مادامىكه مكلف مبتلا به نسيان نشده ، قرائت جزء نماز اوست .
حال اگر كسى از ما بپرسد كه آيا در صورتى كه چنين مكلفى مبتلاى به نسيان شود باز هم مشمول خطاب فاقرءوا مىشود يا نه ؟ به او مىگوئيم :
خير خطاب فاقرءوا شامل ناسى نشده ، بلكه از ميان برداشته مىشود . اگر بپرسيد چرا ؟ به شما مىگوئيم .
زيرا : هر تكليفى در حال نسيان و غفلت ساقط شده از ميان برداشته مىشود .
فى المثل : در جائى شارع فرموده بود ( لا تشرب الخمر ) ، لكن چون مكلف فراموش كرده كه فلان إناء خمر است ، آن را مىخورد ، در اينجا خطاب لا تشرب ، متوجه اين آدم نمىشود ، چرا كه او در حال نسيان است ، اين ساقط مىشود .
اگر بپرسيد كه آيا با سقوط حكم تكليفى فاقرءوا ، حكم وضعى جزئيّت ساقط مىشود يا نه ؟ به شما مىگوئيم در چنين موردى بايد رجوع شود به اطلاق أقيموا الصلاة مقتضاى اطلاق أقيموا الصلاة هم اينست كه : سوره براى نماز جزئيّت ندارد . در نتيجه نمازى كه بدون سوره خوانده شود صحيح است .
به عبارت ديگر : با توجه به محاسبات مذكور و به حكم اطلاق أقيموا الصلاة ، نماز چنين كسى محكوم به صحت است .