ما زاد كمى رها كن .
يعنى : همانطور كه در مباحث قبلى وجوب سوره را برمىداشت ، در اينجا نيز وجوب وضوء را برمىدارد . با اين تفاوت كه وضو در اينجا محصّل طهارت است .
* اصل برائت در چه موردى كلفت كيفيّه را برمىدارد ؟
در مواردى مثل مورد اخير كه بحث از عتق رقبهء مؤمنه بود ، زائدهء كيفيّه را برمىدارد .
فى المثل : شما شك مىكنى كه عتق رقبه مطلقش واجب است چه كافره چه مؤمنه و يا اينكه مقيّدش كه رقبهء مؤمنه است ؟
قطعا تكليف به مطلق از نظر ضيق و سعه با تكليف به مقيّد متفاوت است اگرچه پيكرهء خارجى مقيّد چيزى از پيكرهء خارجى عبد غير مؤمن زيادتر ندارد . بلكه هريك را كه آزاد كنى مىگوئى : انت حرّ فى سبيل اللّه .
پس پيكرهء خارجى عتق رقبه كمّا فرقى نمىكند و لكن كيفا متفاوت است . يعنى اگر مولى مطلق را واجب كرده باشد نسبت به مقيّد بار سنگينترى برعهده مكلف است ، چرا كه مقيد در بند كشيده با قيدى مشخص است و فشار و كلفت آن در يك جهت است و حال آنكه در مطلق ممكن است در جهات مختلفه باشد .
خلاصه اينكه : ايمان در رقبه ، كلفت زائدهء كيفيّه است و چنانچه مكلّف شك كند كه مولى عتق مطلق رقبه را خواسته يا عتق رقبهء مؤمنه را ؟
برائت مىگويد : مطلق رقبه قطعى و قدر متيقن است و بايد آزاد شود و لكن ما زاد برآن را كه قيد مؤمنه باشد ناديده بگير .
پس : ما زاد بر قدر متيقّن با جريان برائت برداشته مىشود چه اين ما زاد كمى باشد و چه كيفى و امّا طريق دوم حضرت شيخ ( ره ) در بيان مطلب مورد نظر اينست كه مىفرمايد : بدانيد كه در ما نحن فيه اصلا زيادت كميّه وجود ندارد بلكه هرچه هست همان زيادى كيفى است بلكه اگر زيادى كمى وجود داشته باشد كه دارد مربوط به آن قسم اوّل بود كه ما شك مىكرديم نماز با سوره واجب است يا بىسوره ؟
اما در اينجا يعنى دو مثال طهارت و مؤمنه هر دو محتمل الكيفيّه هستند ، چرا كه نه رقبه با ايمان در خارج دو شىء است و نه نماز با طهارت .
پس : اگر شما در آن مثال يعنى صلاة با طهارت ، با جريان برائت ما زاد كيفى را كه طهارت است برمىداريد در اين مثال هم مؤمنه را كه ما زاد كيفى است برداريد .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 407
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٤٠٧