يعنى وجوب ، مراحل ذيل طى مىشود :
1 - مرحله التفات و توجه ، در اين مرحله مولى به تكتك اجزاء پراكندهاى كه از مقولات مختلفى هستند مثل : نيّت ، تكبيرة الاحرام ، قرائت ، ركوع ، سجود ، تشهد ، سلام و . . . توجّه كرده آنها را تصوّر مىكند .
به عبارت ديگر : مولى به يك سرى موضوعات متفرقهاى كه هريك براى خود موضوعى هستند التفات نموده است .
جزئيّت در اين مرحله به معناى اينست كه : مولى سوره را نيز تصوّر كرده است و عدم جزئيّت به معناى عدم توجه و التفات اوست .
2 - مرحلهء اختراع ماهيّت مركبه است .
در اين مرحله مولى ، همان امور متفرّقهء متصوّره در مرحلهء قبل را يك مجموعهء به هم پيوسته و به عنوان يك شىء واحد در نظر گرفته و اعتبار مىكند .
به عبارت ديگر : همهء اجزاء را با چينش خاصى در كنار هم ديده به آنها وحدت اعتباريه مىدهد و گرنه در واقع و نفس الامر ميان اين اجزاء ارتباطى وجود ندارد .
به عبارت ديگر : اين اجزاء مثل جنس و فصل و يا ماده و صورت كه داراى وحدت حقيقيّه هستند ، وحدت حقيقيه ندارند .
خلاصه ، پس از جمع امور پراكنده ، و تشكيل يك مجموعه براى آن نامى مىگذارد مثل :
صوم ، صلاة ، حجّ ، و يا سال ، ماه ، هفته و . . . .
جزئيّت در اين مرحله بدين معناست كه شارع در ساختن مركب مورد نظرش از اين جزء استفاده كرده است و عدم جزئيت بدين معناست كه در آن ساختمان نقشى ندارد .
3 - مرحلهء امر است .
در اين مرحله است كه شارع مقدّس بندگان خود را به آن مركب اعتبارى امر كرده فى المثل مىفرمايد : صلّ يا صم و . . . چرا كه داراى مصلحت ملزمه است .
جزئيت در اين مرحله به اين معناست كه مولى در هنگام امر ، امر كرده به مركبى كه سوره نيز در آن مركب باشد ، و عدم جزئيت يعنى : امر كرده به مركبى كه سوره جزء آن نيست .
4 - مرحلهء كلّ و جزء است .
يعنى : پس از اين كه مولى امر كرد به مركب مورد نظرش ما نام آن مجموعه را كلّ و نام هريك از مواد اوليه آن كل را جزء مىگذاريم .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 305
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٠٥