تشريح المسائل
* حاصل رأى و نظر شيخ در رابطهء با بحث اقل و اكثر چه شد ؟
برائتى شده ، هم از برائت عقليّه در نفى وجوب اكثر يعنى جزء مشكوك استفاده نمود و هم از برائت شرعيّه .
* طريق استفاده از برائت عقليّه در اين مسئله چگونه بود ؟
فرمود : چون علم اجمالى منحل مىشود به متيقّن و مشكوك ، عقل نسبت به مشكوك كه اكثر است ، قبح عقاب بلا بيان جارى مىكند .
* طريق استفاده از برائت شرعيه در اين مسئله چگونه است ؟
از ادلهء نقليّه از جمله حديث حجب ، حديث رفع ، حديث سعة ، استفاده كرده فرمود :
1 - مىتوانيد بگوئيد : وجوب اكثر بر ما مستور و محجوب است ، به حكم اين ادله وجوب اكثر از ما برداشته شده .
2 - مىتوانيد بگوئيد : وجوب آن جزء كه براى ما مشكوك است ، به حكم اين ادله وجوب آن جزء از ما برداشته شده .
امّا : اگر مؤاخذه را در حديث در تقدير بگيريد مىتوانيد بگوئيد : مؤاخذهء آن واجبى را كه نمىدانيم يعنى اكثر و يا جزء مشكوك از ما برداشته شده .
* نظر برخى از مشايخ در رابطهء با ادلّهء احتياط چه بود ؟
مىگفتند ظهور ادلهء برائت در واجبات نفسيّه است و لذا شامل واجبات غيريّه نمىشوند .
فى المثل : اگر شما شك كنيد كه دعا عند الهلال واجب است يا نه و يا صلوات عند ذكر النّبى واجب است يا نه ، طبق ادلّهء برائت وجوب اين امور از شما برداشته مىشود .
امّا : اگر شك كنيد كه آيا سوره در نماز واجب است يا نه و يا استعاذه در شروع نماز واجب است يا نه ؟ نمىتوانيد به ادلّهء مزبور تمسّك كنيد .
چرا ؟ زيرا ادلّهء برائت استحقاق عقاب را برمىدارد ، استحقاق عقاب مربوط به واجبات نفسيّه است ، چرا كه واجبات نفسيّه داراى ثواب و عقاباند و لذا : واجبات غيريّه كه فاقد ثواب و عقاباند .
جائى براى ادلّهء برائت ندارند .
* پاسخ جناب شيخ به حضرات مشايخ چه بود ؟
ادلّهء برائت هم شامل واجبات نفسيّه مىشوند ، هم شامل واجبات غيريّه .