برائت از اكثر كمى نقص داشت ، از طريق ادلّهء نقليّه كه 100 % دال بر برائت از اكثر و يا جزء مشكوكاند ، جبران ، و رفع نگرانى مىشود زيرا : عقل از احتمال عقاب هراس داشت كه مبادى خداوند ما را مؤاخذه كند و لكن به حكم اين اخبار ، شارع مقدّس به ما آرامش و امنيّت داده و فرموده است :
نگران نباشيد ، قطعا عقابى در كار نيست ، و لذا اين اخبار برآن حكم عقلى به وجوب احتياط از باب دفع عقاب محتمل حاكم و وارد مىشود و موضوع آن را كه احتمال عقاب است از ميان مىبرد .
پس : به بركت اين اخبار نسبت به اكثر و جزء مشكوك برائتى مىشويم .
* مراد از ( و قد توهّم بعض المعاصرين عكس ذلك . . . ) چيست ؟
اشاره به نظر صاحب فصول دارد كه معتقد است ادلّهء احتياط بر ادلّهء برائت حكومت دارند .
به عبارت ديگر : وقتى پاى ادلّهء احتياط در كار است ، ديگر جاى جريان ادلّهء برائت نيست نه قبح عقاب بلا بيانش و نه رفع ما لايعلمونش .
خلاصه اين كه : صاحب فصول در ما نحن فيه يعنى مسئله اقلّ و اكثر مثل حضرات اخباريين در شبهه تحريميّه دچار توهّم شده مىگويد : عقاب بلا بيان قبيح است ، لكن عقاب مع البيان كه قبيح نيست .
* با توجّه به مطلب فوق كلام صاحب فصول چند بخش دارد ؟
دو بخش : 1 - اخبار برائت و آثار تكليفيّه 2 - اخبار برائت و آثار وضعيّه .
* فرمايش ايشان در بخش اول كلامش چيست ؟
اينست كه : احتمال عقاب در باب اقلّ و اكثر يك اثر تكليفى است و لذا جاى اخبار و ادلهء برائت نمىباشد ، بلكه محل اجراى ادلّهء احتياط است .
* دليل صاحب فصول بر حاكميّت ادلّهء احتياط چيست ؟
الف ) دليل اوّل :
قاعدهء اشتغال است ، يعنى : الاشتغال اليقينى يستدعى الفراغة اليقينية حال : در ما نحن فيه يعنى اكثر اشتغال يقينى وجود دارد و لذا بايد كارى كنيم كه فراغت يقينيّه حاصل شود .
فراغت يقينيّه نيز به انجام اكثر است ، پس احتياط واجب است .
به عبارت ديگر :
1 - ما علم اجمالى داريم به اين كه يا اقلّ واجب است يا اكثر .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 270
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٧٠