3 - مخالفت واجب غيرى بالإجمال مؤاخذه و عقاب ندارد .
4 - شك در جزئيّت از قبيل شك در وجوب غيرى است ، چرا كه در صورت وجوب هم وجوبش غيرى و مقدّمه است ، يعنى مقدمة للكل واجب مىشود .
پس : در اينگونه از شكوك جاى اخبار برائت نيست .
* قبل از پاسخ شيخ به بيان شريف العلماء مقدّمة بفرمائيد واجب در تقسيم اوليه بر چند قسم است ؟
بر دو قسم است : 1 - واجب نفسى 2 - واجب غيرى
واجب نفسى ، عبارتست از واجبى كه لنفسه واجب شده است مثل نماز .
واجب غيرى ، عبارتست از عملى كه براى وصول به غير واجب شده است ، مثل قطع مسافت براى رسيدن به حج .
* واجب غيرى يا مقدّمى خود بر چند قسم است ؟
بر دو قسم : 1 - مقدّمهء خارجيه 2 - مقدّمهء داخليه
مقدّمهء خارجيّه عبارتست از : امورى كه از حقيقت و ماهيّت مأمور به خارج مىباشند و لكن صحت عمل متوقّف بر آنهاست .
مقدّمهء داخليّه عبارتست از : امورى كه داخل درحقيقت و ماهيّت مأموربهاند و لكن باز هم صحت عمل يعنى مأمور به متوقّف بر آنهاست . اين امور اجزاء يك مركباند .
فى المثل : نماز يك واجب مركب ذات الاجزاء است ، كه هر جزئى به نوبهء خود تشكيلدهنده ماهيت نماز است . و صحت نماز متوقف بر هريك از اجزائش مىباشد . و هكذا حج و . . .
* با توجه به مقدّمه فوق پاسخ جناب انصارى به بيان شريف العلماء چيست ؟
مىفرمايد :
1 - همانطور كه ترك واجبات نفسيّه منشا استحقاق عقاب است ، ترك واجبات غيريّه نيز موجب عقاب است ، با اين تفاوت كه :
- در واجب نفسى به خاطر ترك خود واجب عقاب مىشويم .
- و در واجب غيرى چون مقدّمى است و ترك مقدّمه سبب ترك ذى المقدمه مىشود و ترك ذى المقدّمه عقابآور است ، عقاب مىشويم .
يعنى : چون سبب السّبب ، سبب ، عقاب مىشويم .
پس : تفاوتى ميان واجبات نفسيّه و غيريّه وجود نداشته و اخبار برائت در هر دو جارى
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 261
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٦١