آنچه را كه مكلفين نمىدانند حكم و مسئوليت و آثار مربوطه همه از آنان برداشته شده است و در مورد آنها هيچ مؤاخذه و عقابى نخواهند داشت .
* كيفيت استدلال به حديث شريف چگونه است ؟
مىگويند :
1 - ما نسبت به اكثر يعنى جزء مشكوك لا يعلمون هستيم .
2 - هر حكمى كه ما نسبت به آن لا يعلمون باشيم ، از دوش ما برداشته شده است .
پس : وجوب جزء مشكوك از دوش ما برداشته شده است .
* اگر كسى اشكال كند كه مؤاخذه حكم عقل است و حديث رفع نمىتواند آن را بردارد چرا كه حديث رفع بايد حكم شرعى را بردارد و نه اثر عقلى مثل مؤاخذه را چه مىگوئيد ؟
مىگوئيم : وقتى شما مىگوئيد نمىدانيم اكثر واجب است يا نه ؟ درحقيقت شك شما در حكم است ، حديث رفع نيز حكم را كه وجوب اكثر است برداشته است .
و يا فى المثل : وقتى مىگوئيد : نمىدانيم سوره جزء نماز است يا نه ؟ درحقيقت شك در وجوب سوره داريد و حديث رفع وجوب سورهاى كه در وجوبش شك دارد برداشته است .
بنابراين : اخبار برائت شامل ما نحن فيه شده و صددرصد حكم به عدم وجوب اكثر مىكند ، و به فرض كه در اجراى برائت عقليه درصدى هم نگرانى باشد ، به واسطهء برائت شرعيّه آن نگرانى هم رفع مىشود .
* پس مراد از ( و كان بعض مشايخنا قدس اللّه نفسه يدّعى . . . ) چيست ؟
اشاره به نظر مرحوم شريف العلماء است كه مدّعى شده است :
- اخبار برائت ظهور در واجبات نفسيّه داشته و به درد شك در اينگونه واجبات مىخورند ، و لكن به درد واجبات غيريّه و مقدميّه نمىخورند .
فى المثل : اگر شما شك كنيد كه آيا دعا عند رؤية الهلال واجب است يا نه ؟ و دليلى بر وجوب يا عدم وجوب آن پيدا نكنيد ، از اخبار مزبور استفاده كرده و به حكم رفع ما لا يعلمون و . . . وجوب آن را نفى مىكنيد .
امّا : اگر شك كنيد كه آيا فلان امر مقدّمهء فلان واجب است يا نه ؟ نمىتوانيد از اخبار البراءة استفاده كنيد . زيرا :
1 - هدف اخبار برائت نفى مؤاخذه و عقاب است .
2 - مؤاخذه و عقاب مربوط و مخصوص به واجبات نفسيّه است .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 260
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٦٠