قاعدهء قبح بلابيان ، و رفع ما لا يعلمون جارى است . همانطور كه در اقل و اكثر استقلالى ، نسبت به اكثر برائت جارى مىشود .
فى المثل : مىدانيد كه به فلان بقال بدهكاريد لكن شك داريد كه 10 تومان است يا 20 تومان ؟
گفته شد ، 10 تومان را كه قدر متيقّن است بده و راجع به آن زيادى برائت جارى كن حال :
شيخ ، در اقل و اكثر ارتباطى نيز كه محل بحث ماست همين عقيده را دارد .
يعنى : اقل قدر متيقّن است و اكثر مشكوك به شك بدوى .
پس : جاى جريان اصل برائت است .
* مراد از بيان در قاعده قبح عقاب بلابيان چگونه بيانى است ؟
بيان تام است ، يعنى : بيانى كه به دست ما رسيده باشد و از لحاظ سند و دلالت نيز تكميل باشد .
چنين بيانى حجت را بر عبد تمام مىكند و راه هرگونه عذر و بهانهاى را به روى او مىبندد و لذا : بيان داراى صورى است كه ذيلا توضيح داده مىشود :
1 - گاهى در رابطهء با فلان امر ، بيانى از مولى صادر شده كه هم به دست ما رسيده ، هم از نظر سندى صحيح است و هم دلالتش تكميل بوده و بلامعارض مىباشد . تنها در خصوص چنين بيانى است كه عقاب قبحى ندارد و عقل هر عاقلى كسى را كه با چنين خطابى مخالفت مىكند مستحق ملامت مىداند .
- اين مورد محلّ بحث ما نمىباشد .
2 - گاهى نيز در رابطهء با فلان امر بيانى از مولى صادر شده است ، به دست ما نيز رسيده است ، به لحاظ سند و دلالت هم كامل است ، لكن داراى معارض است .
3 - گاهى در رابطهء با فلان امر بيانى صادر شده به دست ما هم رسيده ، به لحاظ سند هم مشكل ندارد ، لكن از نظر دلالت عندنا ناتمام است .
4 - گاهى هم در رابطهء با يك امر ، بيانى صادر شده به ما نيز رسيده ، دلالتش نيز تام است ، لكن سندش مخدوش است .
5 - گاهى هم در رابطهء با فلان مطلب بيانى صادر شده به ما نيز رسيده ، لكن به لحاظ سند و دلالت ناقص است .
6 - گاهى نيز در رابطهء با فلان امر بيانى صادر شده و لكن در اثر عوارض و يا موانعى به
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 197
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٩٧