اگر به فرض در واقع حكم به اكثر تعلّق گرفته باشد ، انجام دادن اقلّ به همان اندازه خودش ، موجب امتثال امر مىشود و به اندازه اقل هم كفايت مىكند .
فى المثل : شما علم اجمالى دارى كه يا صد نماز قضاء برعهدهيتان است و يا يكصد و پنجاه نماز ، اگر صد نماز كه اقلّ است بخوانى به همان اندازه 100 نماز برائت از ذمّه حاصل مىشود .
2 - و در شبهة تحريميّه بدين معناست كه :
انجام دادن اقلّ به همان اندازه اقلّ ، عصيان و گناه است .
فى المثل ، شما جنب شدهاى و مىدانى كه خواندن سورههاى عزائم حرام است لكن شك دارى كه خواندن تمام آيات از اين سوره حرام است يا فقط خواندن آيههاى سجده در آن سوره حرام است ؟
در اينجا تكليف به اقلّ ، يعنى همان آيههاى سجده ، مسلّم و قطعى است و تكليف به اكثر يعنى ما زاد برآن آيهها مشكوك است كه در آن اصل برائت جارى مىشود .
نكته : اكثر فقها در اين مسئله ، يعنى اقلّ و اكثر استقلالى در شبههء وجوبيّه ، اقل را واجب دانسته و در اكثر يعنى ما زاد بر اقل ، اصل برائت را جارى كردهاند . چرا ؟
زيرا : شك در آن ، شك در يك تكليف مستقل است و شك در تكليف هم ، محلّ اجراى اصل برائت است .
* در چه جائى به اقلّ و اكثر ارتباطى گفته مىشود ؟
در جائى كه اگر در واقع ، اكثر متعلّق تكليف باشد ، انجام دادن اقلّ ، لغو و فاسد است و اصلا به درد نمىخورد .
و لذا : اقلّ در شبههء وجوبى ، طاعت محسوب نمىشود و در شبههء تحريمى معصيت نمىباشد .
نكته : اقل و اكثر ارتباطى در اصطلاح ، همان شك در جزئيّت و يا شك در شرطيّت چيزى براى مأمور به است .
فى المثل : شما به يك تكليف وجوبى مثلا نماز ، علم دارى ، و لكن شك مىكنى كه آيا متعلّق اين تكليف نماز با سوره ( يعنى اكثر ) است و يا نماز بىسوره ( يعنى اقل ) است ؟
در اينجا : تكليف معلوم است ولى متعلّق آن مردّد است ميان اقلّ و اكثر .
* اين شك به متعلّق تكليف به كجا برمىگردد ؟
به اين برمىگردد كه سوره جزء نماز است يا جزء نماز نيست ، يعنى برمىگردد به شك در جزء بودن سوره براى نماز .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 184
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٨٤