و اگر از جهت طرف قبله علم تفصيلى پيدا كنيم دو نماز بايد بخوانيم .
و اگر از هيچ جهتى علم تفصيلى حاصل نيايد بايد هشت نماز بخوانيم .
2 - و هرجا كه مراعات تفصيلى چنين نقشى را ندارد و سبب كمتر شدن محتملات واجب نمىشود ، مراعات و يا امتثال تفصيلى لازم نمىباشد .
مثل مسئله مورد بحث در ما نحن فيه كه :
اگر به دنبال طريقهء اوّل برويم تنها به لحاظ ترتيب علم تفصيلى پديد آمده لكن از لحاظ قصر و اتمام علم تفصيلى حاصل نمىآيد ، و لذا در اينجا بايد چهار نماز بخوانيم اگر به دنبال طريقهء دوم برويم ، دو نگرانى وجود دارد ، يكى به لحاظ قصر و اتمام يكى به لحاظ ترتيب كه هنگام عمل ، علم تفصيلى به ترتيب نداريم ، بلكه اگر در واقع قصر باشد ، ترتيب هست و الّا باز هم محتملات واجب همان چهل عمل است و نه زيادتر ، و لذا در اينجا مراعات علم تفصيلى لازم نيست .
* عبارة اخراى بررسى و نقد فرض دوّم را در يك گفتمان ساده بنويسيد ؟
در فرض دوّم ، وقتى كه شما اين چهار نماز را به صورت تلفيقى مىخوانيد با دو نگرانى روبرو هستيد :
1 - يك نگرانى از حيث قصر و اتمام ، زيرا هر نمازى را كه مىخواندى پيش خود مىگفتى كه آيا وظيفهء من همين قصرى است كه مىخوانم و يا اتمام و بالعكس .
2 - يك نگرانى هم از اين حيث است كه آيا نماز عصر را به ترتيب و روى نوبتش خواندم و يا اين كه بدون نوبت .
فى المثل : اگر شما ( مثلا ) نماز ظهر را قصرا بخوانى و سپس نماز عصر را قصرا بخوانى آيا مىتوانى ادّعا كنى كه نماز عصر را سر جاى خودش و به نوبت خواندهاى ؟
خير ، زيرا اگر نماز ظهرى كه بر شما واجب است اتمام شده و شما قصرى بخوانى اشتباه و باطل است .
حال چطور مىشود كه ظهر را انجام نداده ، عصر را خواند ، خير عصر نيز باطل است چون قبل از تحقّق نماز ظهر آن را واقع ساختهايد .
به عبارت ديگر وقتى نوبت به خواندن نماز عصر مىرسد كه ظهر واقعى را شما انجام دهى .
حال ايراد اينست كه آيا با اين دو نگرانى مىتوان اين دو نماز را تلفيقا خواند ؟
يك قول بر اين است كه بله با وجود هر دو نگرانى مىتوان اين دو نماز يعنى ظهرين را به
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 174
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٧٤