* پاسخ شيخ به اين شبهه چيست ؟
مىفرمايد : چهار فرض و يا صورت در رابطهء با فعلين متناوبين متصوّر است : و امّا فرض اوّل بدين صورت است كه :
اوّل نماز ظهر را كه از لحاظ رتبه مقدّم بر عصر است با همهء محتملاتش بخوانيم ، و زمانى كه يقين به فراغ ذمّه از آن پيدا نموديم به سراغ عصر رفته و آن را نيز با تمام محتملاتش به جا آوريم ، يعنى :
اگر قبله مشتبه شده ، ابتدا ظهر را به چهار طرف بخوانيم و سپس اقدام به انجام عصر كرده آن را هم به چهار طرف بخوانيم .
و اگر از نظر قصر و اتمام مردّد هستيم ، ابتدا ظهر را يكبار قصرا و يكبار تمام بخوانيم و سپس عصر را شروع كرده همانطور قصرا و اتماما بخوانيم .
نكته : اين فرض بهترين فرض و طريقه است و برخى از فقها از جمله شهيدين به آن فتوى دادهاند . زيرا در اين فرض شما تنها از يك جهت نگرانى داريد و آن اين بود كه آيا وظيفهء من قصر است يا اتمام لكن از لحاظ تناوب و ترتيب نگرانى نداشتيد .
* 2 - فرض دوم اينكه :
ابتدا برخى محتملات واجب مقدّم و سپس بعض محتملات واجب مؤخّر به طور مسانخ با هم انجام دهيم و سپس ساير محتملات را به همين ترتيب .
به عبارت ديگر :
ظهرين به صورت تلفيقى خوانده شوند ، بدين صورت كه ابتدا ظهر را قصرا ، عصر را هم قصرا بخوانيم ، سپس ظهر را تماما و عصر را نيز تماما به جاى آوريم .
نكته : برخى فقها نيز به اين فرض و طريق فتوى دادهاند .
* آيا انجام ظهرين متناوبين در حال تردّد به طريقه فوق مجزى است و كفايت مىكند يا نه ؟
دو قول در پاسخ به اين سؤال وجود دارد :
قول اوّل قائل به تفصيل شده مىگويد : 1 - هرجا كه مراعات علم تفصيلى و امتثال تفصيلى سبب كمتر شدن محتملات واجب مىشود ، مراعات آن در آنجا لازم است . و در تبيين اين مطالب به همان مثال قبله و ساتر در نتيجه ششم اشاره كرده مىگويد :
اگر از تمام جهات علم تفصيلى پيدا كنيم ، تنها يك نماز واجب مىشود .
اگر از جهت ساتر علم تفصيلى پيدا كنيم ، چهار نماز بر ما واجب است .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 173
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٧٣