و امّا : برخى نيز گفتهاند كه : بله ، مكلّف مىتواند به همان امتثال اجمالى اكتفا كند .
يعنى : با اينكه مىتواند تحقيق كرده تفصيلا بداند كه كدام يك از دو لباس نجس است و يا اينكه مىتواند با لباس ديگرى غير از دو لباس مشتبه نماز بخواند ، چنين نكرده ، بلكه با تحمّل مقدارى زحمت دو نماز با هر دو لباس مشتبه بخواند .
زيرا : كسى كه احتياطا دو نماز مىخواند عرفا مطيع مولى خوانده مىشود .
* حاصل مطلب در ( و يتفرّع على ذلك : . . . ) چيست ؟
اينست كه : نتايجى بر دو قول مذكور مترتب است و آن اينكه :
1 - بنا بر قول اوّل ، كه تحصيل علم تفصيلى را لازم مىداند ؛
اگر قدرت دارد كه از تمام جهات ، علم اجمالى را به علم تفصيلى تبديل كند حتما بايد علم تفصيلى تحصيل كند تا يك امتثال تفصيلى صددرصد تحويل مولى دهد . و چنانچه تمكن از علم تفصيلى ندارد ، مىتواند به همان علم اجمالى قناعت كند .
و امّا : اگر از بعضى جهات تحصيل علم تفصيلى ممكن است و از بعضى جهات ممكن نيست بايد همان بعض را مراعات كند تا هرچه بيشتر محتملات واقع را كم كند .
* مطلب اخير را با ذكر مثال تبيين كنيد ؟
فى المثل : شما دو علم اجمالى داريد :
1 - يكى نسبت به ساتر ، كه يا اين لباس پاك است يا آن يكى
در اينجا احتياط به اينست كه شما با هريك از دو ساتر نماز بخوانى .
2 - يكى هم نسبت به قبله ، كه كدام يك از جهات اربع است .
در اينجا نيز علم اجمالى شما بطور علىحده چهار نماز مىطلبد ، كه با هريك از آن دو لباس مىشود 8 نماز .
امّا : اگر از حيث قبله تحصيل علم كنيد و اين مطلب مقدورتان باشد ، تنها دو نماز مىخوانيد به يك سمت يك بار به اين يكى لباس ، يك بار هم با آن يكى لباس .
حال : اگر از حيث ساتر قادر بر تحصيل علم تفصيلى باشيد ، تنها چهار نماز به چهار جهت با يك ساتر مىخوانيد .
نكته : رعايت اين مقدار از امتثال هم لازم ، هم بسنده است چرا كه الضرورات تتقدّر بقدرها .
* * *
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 166
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٦٦