* با توجه به مقدمهء فوق حاصل مطلب در تنبيه ششم چيست ؟
اينست كه :
آيا با تمكّن از تحصيل علم تفصيلى ، حتما بايد مكلّف به دنبال آن باشد و امتثال اجمالى يعنى احتياط كافى نيست و يا اينكه نه ، در اين فرض هم مىتواند به احتياط قناعت كرده همه محتملات را انجام داده و ديگر به دنبال علم تفصيلى نباشد ؟
به عبارت ديگر :
- يك وقت هست كه شما اجمالا مىدانى كه يا اين يكى لباست نجس است و يا آن يكى راهى هم براى تحصيل علم تفصيلى ندارى .
در اينجا مقتضاى علم اجمالى شما اينست كه : احتياط كرده هم با اين يكى لباس نماز بخوانيد هم با آن يكى لباس .
يعنى : مقتضاى علم اجمالى ، امتثال اجمالى ( يعنى احتياط ) است .
- امّا يك وقت هست كه شما قادر بر تحصيل علم تفصيلى هستيد .
فى المثل : شما نمىدانيد كه آيا اين يكى لباستان نجس است يا آن يكى لباستان و لكن مىتوانيد با سؤال از افراد خانواده و يا افراد مطلع بر اين مطلب بفهميد كه كداميك از اين دو لباس شما نجس است . و يا اينكه اصلا لازم نيست كه به پرسوجو بپردازيد ، بلكه پيراهن ديگرى داريد كه طاهر است و شما را از تحصيل علم تفصيلى نسبت به آن دو لباس مشتبه بىنياز مىكند . چرا كه مىتوانيد بدون شبهه با آن لباس نماز بخوانيد .
حال سؤال اينست كه :
آيا كسى كه قادر بر تحصيل علم تفصيلى و يا امتثال تفصيلى است ، مىتواند در انجام فلان عمل به امتثال اجمالى ( و يا احتياط ) قناعت كند يا نه حتما بايد به فكر امتثال تفصيلى باشد ؟
* با توجه به سؤال مزبور مراد از ( ظاهر الاكثر : الاوّل ؛ . . . ) چيست ؟
اينست كه : اكثر برآناند كه با وجود تمكن از علم تفصيلى ، حتما بايد به دنبال تحصيل علم تفصيلى بوده و امتثال تفصيلى بكند و لذا نمىتواند به امتثال اجمالى و يا احتياط اكتفا بكند .
زيرا عند الاكثر در صورت قدرت قصد وجه و قصد قربت جزمى معتبر است .
به عبارت ديگر : يكى از شرائط عبادت ، نيّت و از اجزاء نيّت قصد وجه ( يعنى قصه تعيين ) و قصد قربت است كه در اينجا چنين چيزى ممكن است .
پس : ديگر نوبت به احتياط و امتثال اجمالى نمىرسد .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 165
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٦٥