كه اجمالا مىدانى يك نماز از 360 نماز محتمل واجب است ؟
چرا در آنجا گفتيد مخالفت جايز است و مىتوانى همه اطراف شبهه را انجام دهى ولى در اينجا گفتيد مخالفت قطعيه حرام است و نمىتوانى نماز را ترك كنى ؟ چه پاسخ مىدهيد ؟
جناب شيخ پاسخ مىدهد فرقش اينست كه :
اگر شما در شبههء تحريميّه مخالفت قطعيّه بكنيد ، مخالفت شما اجماليّه است و نه تفصيليه فى المثل در آنجا كه :
1000 ظرف وجود دارد و شما اجمالا مىدانى كه يكى از آنها خمر و يا نجس است ، چون شبهه غير محصوره است اجازهء ارتكاب كلّ ظروف داده مىشود ، و شما شروع مىكنيد به مصرف وقتى به آخرين ظرف برسيد ، متوجّه مىشوى كه در ضمن يكى از اين ظروف به حرام افتادهاى لكن كدام ظرف بوده نمىدانى .
امّا در ما نحن فيه كه شبههء وجوبيه است اگر مخالفت قطعيه بكنيد ، مخالفتتان تفصيله است و نه اجماليه .
زيرا :
فى المثل : شما بايد در مسألهء نماز ، به حسب علم اجمالى به 360 طرف نماز بخوانى ، حال اگر بگوئيم :
چون شبهه غير محصوره است ، ترك الكل جايز است و نيازى به خواندن نماز نيست و نيّت بكنى كه نماز نمىخوانم ، مىشود مخالفت تفصيليه .
يعنى : در آن واحد با معلوم بالاجمال مخالفت قطعيّه تفصيليّه كردهايد .
پس : در اينجا مخالفت قطعيّه جايز نيست .
ج - اينكه انجام احد محتملات كافى باشد .
فى المثل : شما يك روز را روزه بداريد و يا به يك طرف نماز بخوانيد تا مخالفت قطعيّه حاصل نيايد . چرا ؟ زيرا :
1 - وقتى نتوانيد احتياط را رعايت كنيد ، تكليف به واقع از شما ساقط مىشود .
2 - وقتى ذى المقدّمه واجب نشد ، ديگر عاقلانه نيست كه مقدّمات علميّهء آن واجب باشند .
بله يكى را بايد حدّ اقل انجام بدهيد تا مخالفت قطعيّه تحقّق نيابد .
به عبارت ديگر : چون شبهه غير محصوره است و تو قادر نيستى كه واقع را احراز بكنى تلاش بيهوده نكن يكى را بجا بيار تا نسبت به مولاى خود معصيت نكرده باشى و يا متهم به
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 161
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٦١