1 - يا علم تفصيلى نسبت به آن بدست آورد .
2 - و يا اينكه احتياط كرده هر دو را انجام دهد .
ثانيا : در اينجا تكليف به مجمل و تأخير بيان از وقت حاجت وجود ندارد . بلكه بيان و خطاب كاملا واضح و روشن است چرا كه شارع فرموده : اقض ما فات نمازى كه از تو فوت شده ، قضا كن .
چه كسى در معنا و مفهوم خطاب مزبور ترديد دارد . و كجاى اين خطاب مجمل است ؟
به عبارت ديگر : هم خطاب تفصيلا به تو رسيده ، هم معناى خطاب را تفصيلا مىدانى .
پس : الخطاب بالمجمل و تأخير البيان عن وقت الحاجة اينجا معنا ندارد ، بلكه اين شما هستيد كه نمىدانيد فى المثل ، نماز ظهر را نخواندهاى و يا عصر را .
و لذا : اگر شبههاى هم هست مربوط مىشود به امور خارجيه از جمله نسيان شما و . . .
بنابراين : در اينجا بطريق اولى بايد احتياطى شويم .
* مراد از ( و يؤيّد ما ذكرنا : ما ورد من وجوب قضاء ثلاث صلوات . . . ) چيست ؟
مىفرمايد :
شاهد و گواه بر اينكه در مسألهء چهارم يعنى شبههء موضوعيه نيز بايد احتياط كرد اينست كه :
در روايات قضاء فوائت آمده است : كسى كه فريضهاى از او فوت شده و نمىداند كه آيا نماز صبح است ؟ يا نماز ظهر است و يا عصر و يا عشاء و يا مغرب ؟ بايد سه نماز را احتياطا بجاى آورد .
1 - يك دوركعتى تا اگر در واقع صبح قضا شده اين دوركعتى جاى آن را بگيرد .
2 - يك سهركعتى و يك چهارركعتى به نيّت ما فى الذّمّه .
معناى اين مطلب هم اينست كه : بايد احتياط كرد .
* غرض از ( معلّلا ذلك ببراءة الذّمّة على كلّ تقدير ) چيست ؟
اينست كه : در اين روايت علّت آورده به اينكه : محتملات را بجاى آوريد تا على كلّ حال فراغت و برائت از ذمّه پيدا كنيد و هريك از اين نمازها كه فوت شده از عهدهء شما برداشته شود .
* پس مراد از ( فانّ ظاهر التعليل يفيد عموم مراعاة ذلك فى كلّ مقام اشتبه عليه الواجب ) چيست ؟
اينست كه :
درست است كه اين حديث در يك مورد خاص يعنى يكى از نمازهاى پنجگانه وارد شده است ، لكن چون معلّل است و علّت مفيد عموم است به ما ملاك مىدهد و آن ملاك اينست كه :
وقتى مكلّف ، به عنوان شبههء موضوعيه در مكلّف به مردد شود ، بايد احتياط كند تا فرمان
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 131
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٣١