دوم دوستى بدان كاملتر بود ، چه طبع برنجد از كسى كه ديگرى را با وى مباشرتى بوده باشد ، و آن بر طبع گران آيد هر گاه كه آن ياد كند . و نفرت بعضى طبعها از اين معنى در غايت قوّت باشد .
سوم آن كه به شوى اول مايل باشد ، چه مؤكدتر دوستى در غالب آن است كه با دوست اول بود .
هفتم آن كه نسب شريف دارد ،
( 1 ) اى ، از خاندان دين و صلاح باشد كه آن در فرزندان سرايت كند . و چون او با أدب « 242 » نباشد تربيت و تأديب نتوان كرد . و براى آن پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - گفت : ايّاكم و خضراء الدّمن ، اى ، بپرهيزيد از خضراء دمن . گفتند : يا رسول اللّه ، خضراء دمن چه باشد ؟ فرمود : المرأة الحسناء في المنبت السّوء ، اى ، زنى خوبروى از اصلى بد .
مترجم مىگويد كه هر ترهاى كه برويد آن را خضراء گويند ، و دمن جمع دمنه است ، و آن كناسهء « 243 » خانه باشد . پس پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - زن خوبروى را كه اصلش بد بود به سبزهء پارگين « 244 » تشبيه فرموده است ، چه آن سبزه اگر چه تر و تازه و سيراب و درفشان « 245 » باشد ، اما چون اصلش پارگين است از فساد خالى نماند و بى ثمره بود . پس همچنين زنى كه جمال رايق و حسن فايق دارد ، چون اصلش خسيس بود و عرقش « 246 » لئيم باشد از وى ببايد پرهيز كردن .
زيرا كه لؤم و عرق تأثير كند و موجب پشيمانى باشد . بيشتر علما بر اين حمل كردهاند . و بعضى محققان گفتهاند كه پارگين چون نمناك باشد ، بخارى كه از وى حاصل آيد به سبب سردى هواى شب منعقد شود و بامداد سبزهء تازه نمايد ، خضراء دمن آن باشد ، و چون آفتاب بلند شود آن بخار تحليل پذيرد و آن خضرت نماند « 247 » . پس پيغامبر - صلوات اللّه و سلامه عليه - تنبيه فرموده است كه جمال ظاهر فانى است و كمال باطن روحانى . و حسن صورت را با قبح سيرت اعتبارى نيست ، چنان كه خضرت پارگين را ، كه نمايد و نپايد .
و فرمود : تخيّروا لنطفكم فانّ العرق نزّاع ، اى ، برگزينيد براى نطفههاى خود رحم پاك كه
هامش
( 242 ) با أدب ، تربيت خانوادگى يافته .
( 243 ) كناسه ، خاكروبه ، آن چه به جاروب از جايى رفته گردد .
( 244 ) پارگين ، گنداب ، خلاب .
( 245 ) درفشان ، تابان ، رخشان .
( 246 ) عرق ، اصل و بن .
( 247 ) در نسخهء فيضيه : « نمايد » كه تصحيف است .