ملعون بود .
و پيغامبر - عليه السلام - گفت : لا بورك لي في يوم لا ازداد فيه خيرا . اى ، مرا بركت مباد در روزى كه در آن خيرى زيادت نكنم . و اگر كل روز در خير گذارد و كاتب دست چپ را از نبشتن سيّئات مرفه دارد ، بايد كه شكر خداى بگزارد كه وى را توفيق داده است و بر راه راست داشته .
و اگر چنين نباشد و تقصير كرده بود ، [ 431 ] شب خلف روز است ، بايد كه تقصيرات روز را در شب تلافى كند . « 88 » چه نيكيها بدى را محو گرداند ، و [ بايد كه ] بر تندرستى و بقا يافتن عمر خود در همه شب شكر گويد تا به تدارك تقصير روز مشغول گردد . و در دل خود آرد كه روز عمر را آخرى است كه خورشيد حيات در آن فرو شود و پس از آن طلوع نكند ، و در آن حال در تدارك و اعتذار بسته شود ، كه عمر جز روزهاى شمرده نيست ، و جملهء آن به گذشتن آحاد آن بگذرد لا محاله .
بيان وردهاى شب و آن پنج است
اول چون خورشيد فرو شود نماز شام بگزارد و به احياى ما بين العشائين مشغول شود .
( 1 ) و آخر اين ورد غايب شدن شفق است ، اى ، سرخيى كه به غيبت آن وقت نماز خفتن درآيد . و حق تعالى بدان قسم ياد كرده است و گفته :
فَلا أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ
. « 89 » و نماز در آن ناشئة اللّيل « 90 » است ، زيرا كه اول نشو ساعتهاى اوست ، و آن آنايى « 91 » است كه در قرآن مذكور است در قول حق تعالى :
وَ مِنْ آناءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ
« 92 » و اين نماز اوّابين « 93 » است . و مراد از قول حق تعالى :
تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ
، « 94 » آن است . هم بر اين جمله از حسن روايت كردهاند ، و ابن ابى زياد به پيغامبر اسناد كرده است كه وى را از اين آيت پرسيدند ، گفت : الصّلاة بين العشائين . پس گفت : عليكم بالصّلاة بين العشائين فانّها تذهب بملاغات النّهار و تهذّب آخره . « 95 » اى ، بر شما باد به نماز ميان شام و خفتن كه آن لغوهاى روز [ را
هامش
( 88 ) ص 716 ، معنى دوم آيهء 62 از سورهء فرقان 25 .
( 89 ) انشقاق 84 - 16 ، در شرح زبيدى : و الشفق ما بين العشائين .
( 90 ) ناشئه ، اول شب ، ناشئة الليل ، نخستين ساعت شب ، اشاره است به سورهء مزّمّل 73 - 6 .
( 91 ) آناء ، لحظهها ، ساعتها ، آناء الليل ، كرانهها و ساعتهاى شب .
( 92 ) طه 20 - 130 .
( 93 ) نماز اوّابين ، ص 238 س 8 .
( 94 ) سجده 32 - 16 .
( 95 ) در شرح زبيدى : ( فإنها مذهبة الملاغات النهار و مهذبة آخره ) و في بعض النسخ فإنها تذهب بملاغات النهار و تهذب آخره و هكذا هو في القوت .