قسم كه در ورد اول مذكور است مشغول شود ، تا آن گاه كه آفتاب به سر ديوار رسد و زرد شود . و چون نماز در او ممنوع است فاضلتر تلاوت قرآن است با تدبّر و تفهّم ، چه او معنى دعا و ذكر و فكر را جامع است . پس در اين قسم ، بيشتر مقاصد آن سه قسم مندرج است .
ورد هفتم چون آفتاب زرد گردد به سبب نزديكى او به زمين ،
( 1 ) چنان كه غبارات و بخارات كه بر روى زمين باشد نور وى را بپوشد و در روشنى او زرديى ديده شود ، وقت اين ورد درآيد . و او مثل ورد اول است از طلوع خورشيد ، زيرا كه اين پيش از غروب است چنان كه آن پيش از طلوع . و مراد از قول حق تعالى :
فَسُبْحانَ اللَّهِ حِينَ تُمْسُونَ
« 77 » اين است . و طرف دوم از قول حق تعالى :
وَ أَطْرافَ النَّهارِ
« 78 » اين وقت است .
حسن گفت كه صحابه آخر روز را بيش از آن تعظيم كردندى كه اول روز را . و يكى از سلف گفت كه اول روز براى دنيا داشتندى و آخر آن براى آخرت . پس در اين وقت تسبيح و استغفار مخصوص مستحب است ، و ديگر چيزى كه در ورد اول ياد كردهايم ، مثل آن كه گويد :
استغفر اللّه العظيم الّذي لا إله الاّ هو الحىّ القيّوم و أسأله التّوبة و سبحان اللّه العظيم و بحمده [ 560 ] ، « 79 » چه حق تعالى گفته است :
وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ بِالْعَشِيِّ وَ الْإِبْكارِ
. « 80 » و استغفار بر نامهايى كه در قرآن است مستحبتر ، چون قول حق تعالى :
اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كانَ غَفَّاراً
، « 81 »
اسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كانَ تَوَّاباً
، « 82 »
رَبِّ اغْفِرْ وَ ارْحَمْ وَ أَنْتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ
، « 83 »
فَاغْفِرْ لَنا وَ ارْحَمْنا وَ أَنْتَ خَيْرُ الْغافِرِينَ
. « 84 » و مستحب است كه پيش از غروب خورشيد :
وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها
، « 85 »
وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشى
، « 86 » و معوّذتين بخواند و در حال غروب بايد كه در استغفار باشد . و چون بانگ نماز شنود گويد : اللّهمّ انّى اسألك عند اقبال ليلك و ادبار نهارك ، تا آخر دعا ، چنان كه سابق شده است ، پس جواب مؤذن بگويد و به نماز شام مشغول شود . و به غروب وردهاى روز تمام شود . و بايد كه بنده به حالهاى خود بنگرد و حساب خود بكند كه از اين مرحله بنوشت ، « 87 » و تأمل كند كه اگر امروز او مثل دى است مغبون باشد ، و اگر بدتر از دى است
هامش
( 77 ) روم 30 - 17 .
( 78 ) طه 20 - 130 .
( 79 ) از اين پس چون صفحات نسخهء موزهء بريتانيا آشفته و آب ديده است ، شمارهء صفحات نسخهء مجلس كه تا حدى خوانا و بىنقص است در متن خواهد آمد .
( 80 ) مؤمن 40 - 55 .
( 81 ) نوح 71 - 10 .
( 82 ) نصر 110 - 3 .
( 83 ) مؤمنون 23 - 118 .
( 84 ) اعراف 7 - 155 .
( 85 ) شمس 91 - 1 .
( 86 ) ليل 92 - 1 .
( 87 ) نوشتن ، در نورديدن .