و عذاب القبر و نعوذ بك من فتنة المحيا و الممات و من فتنة المسيح الدّجال ، و إذا أردت بقوم فتنة فاقبضنا إليك غير مفتونين ، باكى نباشد . و دجال را مسيح براى آن خوانند كه زمين را بپيمايد ، و بر قولى ديگر براى آن كه چشمش ممسوح باشد ، اى ناپديد .
وظيفتهاى بيرون آمدن از نماز سه است
( 1 ) اول آن كه به هر دو تسليم ، نيت سلام كند بر قوم و بر فريشتگان .
دوم پس از سلام سبك برخيزد ، پيغامبر - عليه السلام - و بو بكر و عمر - رضى اللّه عنهما - همچنين كردهاند ، و نفل به موضعى ديگر بگزارد . و اگر زنان به دو اقتدا كرده باشند ، بر نخيزد تا آن گاه كه ايشان باز گردند . و در خبر مشهور است كه پيغامبر - عليه السلام - ننشستى مگر چندانى كه اين دعا بگويد : اللّهمّ أنت السّلام و منك السّلام تباركت يا ذا الجلال و الاكرام .
سوم آن كه چون برخيزد بايد كه روى به مردمان آرد ، و مقتدى را كراهيت باشد كه پيش از بازگشتن امام برخيزد . و از طلحه و زبير - رضى اللّه عنهما - [ آمده است ] كه پس امامى نماز گزاردند و چون سلام دادند ، امام را گفتند كه نماز تو در غايت حسن و كمال بود مگر در يك چيز ، كه چون سلام گفتى روى به مردمان نياوردى . پس مردمان را گفتند : نماز در غايت حسن گزارديد ، الا آن كه پيش از بازگشتن امام بازگشتيد . پس امام آن جا كه خواهد ، از دست راست و دست چپ باز گردد ، و دست راست اولى . اين وظيفت نمازهاست .
اما در نماز بامداد ، قنوت زيادت باشد ، و گويد : اللّهمّ اهدنا ، و نگويد : اللّهمّ اهدني . و مقتدى آمين گويد . و چون بدين جا رسد كه فانّك تقضى و لا يقضى عليك ، آمين لايق نباشد ، چه اين ثناست .
و با امام بخواند و بگويد : بلى و انا على ذلك من الشّاهدين . يا بگويد : صدقت و بررت ، و آن چه بدان ماند .
و برداشتن دست در قنوت در حديثى آمده است ، اگر صحيح شود « 188 » مستحب باشد ، اگر چه بر خلاف دعاى تشهد است ، كه در آن دست بر ندارند ، [ 299 ] چه اعتماد « 189 » بر توقيف باشد . « 190 » و
هامش
( 188 ) اگر حديث صحيح شود ، اگر صحت حديث معلوم شود .
( 189 ) اعتماد ، تكيه .
( 190 ) تكيه بر متوقف داشتن دست باشد .