وظيفتهاى اركان سه است
( 1 ) اول آن كه در ركوع و سجود تخفيف كند ، و تسبيح بيش از سه بار نگويد . و انس گفته است :
ما رأيت اخفّ صلوة من رسول اللّه صلّى اللّه عليه و سلّم في تمام . اى ، سبك نمازترى از پيغامبر ، با إتمام آن نديدم . و هم از انس آمده است كه چون پس عمر عبد العزيز - در وقتى كه او امير مدينه بود - نماز گزارد ، گفت : پس هيچ كس كه نماز او به نماز پيغامبر مانندهتر بود از اين جوان [ نماز ] نگزاردهام ، و ما پس او دهگان دهگان بار تسبيح گفتيمى . و بر سبيل اجمال روايتي آمده است كه ما پيش پيغامبر در ركوع و سجود ده بار تسبيح گفتيمى . و آن خوب است ، و لكن چون جمع بسيار باشد سه بار خوبتر . اما جايى كه جز متجرّدان دين حاضر نباشند در گفتن ده بار باكى نبود ، و طريق تلفيق ميان روايات اين است . و بايد كه امام در حال سر بر آوردن از ركوع سمع اللّه لمن حمده بگويد .
دوم آن كه مقتدى در ركوع و سجود با امام برابرى نكند ، بل تأخر نمايد ، و سوى سجود نرود ، مگر چون پيشانى امام به موضع سجده رسد - اقتداى صحابه بر پيغامبر همچنين بود - و سوى ركوع نرود تا آن گاه كه امام در ركوع مستوى شود .
و گفتهاند كه مردمان از نماز به سه قسم بيرون آيند : طايفهاى به بيست و پنج نماز ، و اين كسانى باشند كه تكبير و ركوع ايشان پس از ركوع امام بود ، و جماعتى به يك نماز ، و آن قومى بوند كه با امام برابرى كنند ، و گروهى بىنماز ، و اين آن كساناند كه بر امام سبقت نمايند .
و اختلاف كردهاند در آن كه امام در ركوع ، رسيدن كسى را انتظار كند ، تا فضل جماعت و ادراك آن ركعت وى را حاصل آيد يا نه . و شايد كه اولى آن است كه اگر انتظار با اخلاص باشد ، و در حق حاضران تفاوتى ظاهر [ نكند ] - چه حق ايشان در ترك طويل مرعى [ 298 ] است - باكى نباشد .
سوم آن كه در دعاى تشهد بر مقدار تشهد نيفزايد ، از بيم تطويل . و در دعا [ نفس ] خود را مخصوص نگرداند ، بل دعا به صيغت جمع گويد : اللّهمّ اغفر لنا ، و نگويد : اللّهمّ اغفر لي . و اگر به پنج كلمهاى كه از پيغامبر مأثور « 187 » است ، در تشهد استعاذت نمايد ، و بگويد : نعوذ بك من عذاب جهنّم
هامش
( 187 ) مأثور ، روايت شده ، منقول .