هامش
- [ بقيه از صفحهء قبل ]
ششم ، وى در قطنيانه كه قريهء بوده در حوالي اشبيليه ( اندلس ) متولّد شده ودر سنهء پانصد ونود يا پانصد ونود وچهار در تلمسان از شهرهاى ايالت وهران در غرب الجزاير در حدود سنّ هشتاد سالگى وفات يافته ودر گورستان عباد ( بضم عين مهمله وتشديد باء موحّده والف ودر آخر دال مهمله ) واقع در يكى دو فرسخى تلمسان دفن شده ومزار أو هنوز در آنجا زيارتگاه عمومى است وملوك مغرب از موحّدين وبنى مرين وغيرهم ابنيهء بسيار عالي مجلّل كه بسيارى از آنها هنوز باقي است بر قبر أو بنا نهادهاند ، - أبو مدين از مشايخ عارف مشهور محيى الدّين بن عربى بوده واين أخير در تضاعيف فتوحات مكّيّه وفصوص الحكم بسيار مكرّر حكاياتى وأحوالي وفوائدى فوق العادة ممتّع ازو روايت كرده است كه أغلب آنها را جامى در نفحات وشعرانى در طبقات وصاحب طرائق الحقائق از روى دو مأخذ مزبور نقل كردهاند ، يافعى در ج 3 ص 469 از جملهء أصحاب أو يكى « أبو محمّد عبد اللّه الفارسي » نامى را اسم مىبرد كه بدون شك مراد همين قطب الدّين أبو محمّد عبد اللّه بن علي صاحب ترجمهء متن حاضر بايد باشد ( براي مزيد اطّلاع از أحوال أبو مدين رجوع شود بمآخذ ذيل : تاريخ يافعى 3 : 469 - 471 ، ابن بطوطة 2 : 178 ، نفحات 612 - 615 ، شعرانى 1 : 133 - 135 ، سفينة الأولياء 67 ، طرائق الحقائق 2 : 276 - 279 ، اعلام زركلى 2 : 413 ، دائرة المعارف اسلام ج 1 ص 100 - 101 بقلم بل كه حاوي بهترين ترجمهء حالي است كه تاكنون كسى از أبو مدين جمع كرده است وفهرست مفصّلى از مآخذ عديدهء ديگر نيز از شرقي وغربى در آنجا بدست ميدهد ) ،
- چنين است در ق م ونيز در ترجمهء كتاب حاضر بتوسّط پسر مؤلّف ص 61 ( يعنى ابن معبد با ميم وعين مهمله وباء موحّده ودال مهمله ) ، ب : ابن مصد ( كذا ) ، - بافحص بليغ هيچگونه اطّلاعى از شخصي باين نام ونشان يعنى « ابن معبد » كه مناسب مقام باشد يعنى از رجال قرن ششم وساكن بصره باشد بدست نياورديم ، وما احتمال قوى ميدهيم كه اين عبارت بكلّى محرّف باشد بتقرير ذيل :
از مطابق بودن مندرجات اين ترجمهء حال در متن حاضر تقريبا حرفا بحرف با مندرجات شيرازنامه ظنّ قريب بيقين بلكه قطع ويقين حاصل ميشود كه مأخذ مؤلّف در اين ترجمهء حال يا خود شيرازنامه بوده يا أصل مشتركى كه كتاب حاضر وشيرازنامه هر دو از آن نقل كردهاند ، عين عبارت شيرازنامه ص 116 از قرار ذيل است : « ودر عصر أو [ يعنى در عصر صاحب ترجمه ] از مشايخ أطراف سلطان العارفين سيّدى احمد كبير [ رفاعى ] قدّس سرّه در معبديه وشيخ ضياء الدّين أبو نجيب سهروردى وعبد القادر جيلى در بغداد بخدمت أو مواخاتى داشتند وغايبانه با يكديگر محبّتى مىنمودند » انتهى ، پرواضح است كه « معبديه » در عبارت مذكور بنحو قطع ويقين وبدون أدنى شك وشبههء تحريف « امّ عبيدة » است كه چنانكه در حاشيهء 1 از ص 125 گذشت محلّ أقامت دائمي سيّدى احمد رفاعى بوده است ، ولابد ناسخى جاهل در ابتدأ « امّ عبيدة » را متّصل بيكديگر « امّعبيدة » نوشته بوده وسپس « امّعبيدة » بتوسّط ناسخ جاهل ديگرى « معبدية » شده ، وبالأخره « معبدية » در كمال سهولت به « ابن معبد » تحريف شده ، وچون قريهء امّ عبيدة چنانكه گذشت نزديك بصره بوده واين تعيين موضع آن نيز ظاهرا در أصل نسخهء منقول عنها موجود بوده لهذا مؤلّف كتاب حاضر باحتمال بسيار قوى بواسطهء غلط بودن نسخهء مأخذ خود توهّم كرده كه ابن معبد نام يكى از مشايخ عرفا بوده كه در بصره أقامت داشته ، هذا ما يظهر لنا واللّه اعلم بحقيقة الحال .