نور از يك جنس ، و ظلمت از جنسى ديگر است ، و پارهء از ديصانيان بر آنانند كه ظلمت ريشه و اصل نور بوده ، و گويند كه نور حساس و عالم ، و ظلمت ، به عكس آن ، نادان و بىاحساس است ، به اين جهت از هم نفرتى دارند .
پيروان ابن ديصان در قديم اطراف بطائح « 1 » بودند ، و چند دستهء از آنان ، در چين ، و خراسان پراكنده شده و صومعه و اجتماعاتى نداشتند ، و مانويان خيلى از آنها بيشتر بودند تأليفات ابن ديصان : كتاب النور و الظلمة . كتاب روحانية الحق . كتاب المتحرك و الجماد ، و بجز اينها ، كتابهاى ديگر هم دارد . و رؤساء اين گروه را كتابهائى است كه بدست نياوردهايم .
مرقيونيان
پيروان مرقيون ، پيش از ديصانيان و گروهى هستند كه بيش از مذهب مانى و ديصانى ، بنصرانيت هماهنگى داشتند ، و عقيدهشان اين بود كه نور و ظلمت دو اصل باستانيست و يك هستى - سومى در اين ميانست كه با آنها امتزاج و اختلاط دارد ، و خداوند را منزه از شر دانند ، گو آنكه آفرينش اشياء خالى از شر نيست . ولى خداوند بالاتر از اين مراتب است .
در - هستى - سوم اختلاف دارند كه چيست ، گروهى آن را حيات ، و عيسى دانند .
گروهى عيسى را فرستادهء - هستى - سوم پندارند ، و اين هستى را آفريدگار اشياء بامر و قدرت خود دانند ، و در عين حال همه برآنند كه عالم حادث است و صنعت در آن نمايان بوده و در اينباره شك و ترديدى وجود ندارد ، و عقيده دارند ، كسى كه از چيزهاى بدبو ، و مستى بخش ، دورى جويد ، و هميشه با خدا باشد ، و روزه را ترك نكند ، از دام شيطان رهائى يابد ، از اين گروه حكايات گوناگون و پيچ در پيچ بسيارى نقل شده است . مرقيونيان خط مخصوصى دارند كه كتابهاى مذهبى خود را با آن مىنويسند « 2 » ، و خود مرقيون كتاب انجيلى دارد كه نام آن را . . . و پيروانش را كتابهائيست كه جز خدا كسى نداند كجاست ، و اين گروه خود را ز پر پردهء نصرانيت پنهان داشته ، و دستجاتى از آنها در خراسانند ، ولى مانويان ، از آنان آشكارتر و نمايانترند .
هامش
( 1 ) رجوع شود بصفحهء 212 اين كتاب .
( 2 ) از اول مرقيونيان تا اينجا در نسخه - ش - كه ما داريم افتاده است .