و تار و مار نمودن تمام شما را خواهم داد . مأمون رهسپار بروم گرديد . و ايشان طرز پوشاك را تغيير داده ، سرها را تراشيدند ، و قبا را سر دادند ، و گروه زيادى بنصرانيت گرويده ، و چليپا بستند ، گروهى باسلام در آمدند ، دستهء كمى به حال خود باقيمانده ، و با نگرانى دنبال حيله مىگشتند ، تا آنكه شيخى از فقيهان حران « 1 » توجهى بحالشان نموده ، و به آنان گفت ، من چيزى يافتهام كه موجب نجات ، و رهائى شما از كشته شدن مىباشد . و آنان مال فراوانى ، از بيت المال خود ، برايش بردند ، كه در روزگار رشيد ، براى اينگونه پيشآمدهاى ناگوار تهيه و ذخيره كرده بودند . و ما براى شما - بتأييدات اللهى ، آن اسباب را شرح دهيم ، آن شيخ به ايشان گفت ، اگر مأمون از اين سفر برگشت ، به او بگوئيد ، ما صابئيانيم ، و صابئه نامى است كه خداوند در قرآن ذكر نموده است . شما اين نام را به خود بنديد كه نجات خواهيد يافت . از قضا مأمون از اين سفر خود برنگشت ، و در بدندون « 2 » درگذشت ، و اين گروه از آن زمان اين نام را به خود بستهاند ، زيرا تا آنوقت در حران و اطراف آن گروهى بنام صابئه وجود نداشت . خبر مرگ مأمون كه رسيد ، كسانى كه بنصرانيت گرويده بودند بيشتر بمذهب حرانى برگشته ، و به همان هيئت پيش از عبور مأمون از منازلشان درآمده و موهاى سر را بلند نگه داشته ، و خود را صابئه ناميدند ، ولى مسلمانان آنها را از پوشيدن قبا ممنوع داشتند براى آنكه پوشاك دولتيان و اصحاب سلطان بود .
اما كسانى كه اسلام آورده بودند نتوانستند بكيش خود برگردند از بيم آنكه ارتداد موجب قتل است . و در زير اين نام خود را نهفته ، و با زنان حرنانى مزاوجت مىنمودند ، پسرهايشان به صورت مسلمان ، و دخترانشان حرنانى بودند . و مردمان ترعوز « 3 » ، سلمسين « 4 » كه دو دهكده بزرگ و مشهور نزديك بحران است مدت بيست سال همين رفتار را داشتند تا آنكه دو نفر از بزرگان علماء حران در فقه و امر بمعروف ، بنام ابو زراره ، و ابو عروبه ، و همچنين سائر فقهاء حران ، اين عمل را مشروع ندانسته ، و آنان را از ازدواج با زنان
هامش
( 1 ) رجوع شود بصفحهء 19 اين كتاب .
( 2 ) بدندون - دهكدهايست در يك منزلى طرسوس ، و مأمون در آنجا وفات يافت ( معجم - البلدان ) .
( 3 ) ترعوز - دهكده مشهوريست در حران و از بناهاى صابئيان است ( معجم البلدان ) .
( 4 ) سلمسين - دهكدهايست نزديك حران ، و گويند در ابتدا نام آن سلم - سين يعنى بت ماه بوده و آن را به همين منظور ساختهاند ( معجم البلدان ) .