سخنرانى نهم ( قسمتهاى 17 - 18 )
آغاز قرن شانزدهم ميلادى در ايران دولت بزرگى بوجود آمد كه فرق آن با دولت تركيه در غرب و خاننشين ازبكستان در شرق اين بود كه در ايران مذهب شيعه به عنوان مذهب دولتى محسوب مىگرديد . جودت پاشا مورخ ترك مىگويد كه شاه اسماعيل بنيانگزار دولت صفوى در ايران عمدا مذهب شيعه را مذهب رسمى ايران اعلام نمود ، زيرا مىدانست هيچ دولت سنى ديگرى نمىتواند در رديف دولت سنى تركيه قرار گيرد .
در تاريخ اسلامى جديد اختلافى اساسى با تاريخ اسلام در سدههاى ميانه مشاهده مىكنيم . به خلاف دوران قرون وسطا كه سلسلهها به سرعت جاى يكديگر را مىگرفتند ، دولتها از ديدگاه سياسى ناپايدار بودند ، حكومتها ابعاد كوچكى داشتند و به همين مناسبت فقدان روح ميهنپرستى مشاهده مىشد ، دولتى متحد و متشكل پديد آمد .
پيشتر دولتهاى اسلامى « مغولان كبير » در هند ، و سپس در تركيه و ايران وجود داشت . از اين سه دولت تركيه و ايران در تاريخ مناطق حوزه خزر « 1 » از اهميّت بسيار بالايى برخوردار بودهاند . تفاوت تاريخ جديد و تاريخ اسلام سدههاى ميانه بويژه با تأسيس اين
هامش
( 1 ) . درباره وقايع قرون 16 - 18 مناطق ساحلى خزر ر . ك . به : پطروشفسكى ، شرحهايى پيرامون تاريخ روابط فئودالى در آذربايجان و ارمنستان در قرن شانزدهم تا آغاز قرن نوزدهم ، لنينگراد ، 1949 ؛ همين نويسنده ، آذربايجان در قرون 19 - 18 - « مجموعه مقالات پيرامون تاريخ آذربايجان صص 153 - 213 - ب . استاويسكى .