دربارهء روابط شيعه و سنى بايد افزود كه در عهد امپراتورى عثمانى سنيّان ايران هوادار سلطان عثمانى بودند و گرايشى نسبت به حكومت شيعى ابراز نمىنمودند . از سوى ديگر ، شيعيانى بودند كه تحت سلطهء سلطان عثمانى قرار داشتند . سلطان عثمانى از شيعيان تابع امپراتورى عثمانى سپاه ينىچرى « 1 » را پديد آورد . اين سپاه بعدها به تكيهگاهى اصلى سلطان عثمانى بدل گشت ، پيرامون رابطهء ينىچرى با ايرانيان نكتهاى وجود دارد كه درخور توجه است . سلطان سليم پس از تصرف مصر ، هنگامى كه خواست با ايران پيكار كند ، سپاه ينىچرى با وى به مخالفت برخاست . سلطان نيز ناگزير جنگ را به بعد موكول كرد . خواست سپاه شيعى با قدرت همراه بود و لذا سلطان عثمانى ناگزير از رعايت خواست سپاهيان شيعى خود شد . و اما در داخل ايران بايد گفت كه تا مدتى دراز اختلاف شيعه و سنى وجود داشت . در ايران دولتى شيعى از سوى ايرانيان بر سر كار آمده بود « 2 » .
شهرهاى مقدس نجف و كربلا كه زيارتگاه شيعيان است در ميان رودان ( بين النهرين ) واقع شدهاند . بعد اين شهرها به تصرف دولت عثمانى درآمد . ولى شهر مقدس مشهد همچنان به صورت زيارتگاه ملى ايران و شيعيان اين كشور درآمد . گذشته از آن در سراسر ايران زيارتگاههايى وجود دارد كه متعلق به خويشاوندان همين امام است . يك جهانگرد انگليسى نوشت كه حضرت على بن موسى الرضا ( ع ) خويشاوندان ، برادران و خواهران خود را به گونهاى خردمندانه در همه جا پراكند تا مقابر آنان به زيارتگاه بدل شود . اين نيز مورد علاقهء روحانيت شيعه است « 3 » . در باكو محلى به نام آرامگاه حكيمه خاتون وجود دارد كه خواهر حضرت على بن موسى الرضا ( ع ) است . او همان است كه مردم محل او را بىبى هيبت مىنامند . اين يكى از زيارتگاههايى است كه قدمت آن مشخص نيست . در ضمن خويشاوندى ايشان با امام رضا ( ع ) معلوم نشده است . در زمان شاه اسماعيل قبور همه كسانى كه با اولاد پيامبر ( ص ) و به طور كلى با شيعيان دشمنى
هامش
( 1 ) . پياده نظام ممتاز سلطنت عثمانى كه معمولا از آنان به عنوان نيروهاى سركوبگر استفاده مىشد . م .
( 2 ) . در چاپ اول اين كتاب ديده شده كه بايد اين دولت از « تركها » بوجود آمده باشد ( اين مورد را در جمله اول همين پارگراف نيز مىتوان يافت ) . يو . برگل .
( 3 ) . نوشته جهانگرد انگليسى سخنى است نادرست ، زيرا امام هشتم ( ع ) به اصرار دوستدار اهل بيت و طبق فشار آنان بر مأمون خليفه عباسى به ايران دعوت شدند و هرگز چنين نيتى در كار نبوده است . نوشتهء جهانگرد انگليسى در هيچ يك از نوشتههاى مورخان اهل سنت نيز مورد تائيد قرار نگرفته است .
ويراستار .